Onderzoek

Wet om bureaucratie en kosten in het onderwijs terug te dringen hielp nauwelijks

Beeld ANP

Het ‘passend onderwijs’, ingevoerd in 2014 om kosten en bureaucratie terug te dringen, heeft minder opgeleverd dan gedacht. Dat blijkt uit een langlopende evaluatie.

Bureaucratie, een te krap budget en stroperige trajecten met hulpverleners. Veel scholen worstelen sinds de invoering van het zogeheten passend onderwijs nog steeds met dit soort zaken, blijkt uit een vijfjarige evaluatie onder de regie van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) die woensdag werd aangeboden aan onderwijsminister Arie Slob. 

De wet werd in 2014 van kracht om bureaucratie en kosten terug te dringen. Maar de invoering heeft voor leraren en ouders minder opgeleverd dan gedacht, constateren de onderzoekers. 

Aanvankelijk waren leraren enthousiast over de geest van de wet, namelijk om leerlingen met een ‘rugzakje’ zo soepel en betaalbaar mogelijk een passende plek in het onderwijs te geven. Om dat te bereiken kwam er decentralisatie en kregen scholen zogeheten zorgplicht, wat betekent dat ze zelf een geschikte plek moeten zoeken als blijkt dat een kind extra ondersteuning nodig heeft. De overheid wilde zo bereiken dat kinderen zoveel mogelijk naar een ‘gewone’ school gaan en voorkomen dat kinderen thuis komen te zitten.

Bureaucratie

Een mooi streven, maar de praktijk blijkt weerbarstig. De organisatie van de ondersteuning van leerlingen en studenten is weliswaar verbeterd en de kosten zijn voor de overheid ‘beheersbaar’ geworden. Maar scholen zeggen nog steeds last te hebben van bureaucratie en soms van een te krap budget. Veel onderwijsmedewerkers zeggen sinds 2014 eerder meer dan minder bureaucratie te ervaren. Dat komt deels doordat scholen er allerlei nieuwe verplichtingen bij hebben gekregen, zoals het maken van ‘schoolondersteuningsprofielen’ en ‘ontwikkelingsperspectiefplannen’.

De onderzoekers benadrukken wel dat het passend onderwijs weinig directe gevolgen heeft gehad voor de dagelijkse werkpraktijk van leraren, hoewel beeldvorming in de media soms anders doet vermoeden. Landelijk zijn er sinds 2014 niet substantieel meer leerlingen met ‘rugzakjes’ in het regulier onderwijs bijgekomen dan daarvoor. Het door leraren gerapporteerde percentage is al sinds 2008 stabiel, namelijk 20 tot 25 procent van de leerlingen per groep.

Grenzeloos

Dat veel leraren toch een hogere werkdruk ervaren, heeft er volgens de onderzoekers mee te maken dat passend onderwijs verwachtingen heeft gewekt die niet zijn waargemaakt. Leraren willen vanuit verantwoordelijkheidsgevoel soms meer dan ze kunnen waarmaken, en dat leidt tot frustratie. 

Ook het vage karakter van de wet is debet aan de hoge normen die leraren zichzelf opleggen. Doelen, doelgroep en beoogde resultaten van passend onderwijs zijn wettelijk niet vastgelegd. Passend onderwijs heeft daarmee een ‘grenzeloos karakter’ gekregen. Om dat te beperken kan de overheid meer helderheid bieden over doelgroep en doelen, en over de langetermijnontwikkeling van passend onderwijs (bijvoorbeeld: zijn speciale klassen in het regulier onderwijs een streven?).

Onderwijsvakbond AOb onderschrijft dat advies van harte. “Wij vinden het zorgelijk dat niet goed duidelijk is wat passend onderwijs voor de leerling betekent”, zegt voorzitter Eugenie Stolk. “Wij roepen al vanaf het begin: zorg nou voor een duidelijke definitie van basisondersteuning is, bijvoorbeeld het minimum wat een school moet bieden. Wanneer valt een leerling wel of niet onder passend onderwijs? Dat is nu niet duidelijk, en dat werkt werkdrukverhogend.”

Minister Slob wil nog niet reageren op het onderzoek totdat de volledige evaluatie van het passend onderwijs is afgerond. Die bestaat verder uit een advies van de Onderwijsraad en gesprekken met ouders, docenten en andere betrokkenen, maar door de coronacrisis is daar vertraging in ontstaan. Hij streeft ernaar om ‘kort na de zomer’ met een standpunt op de evaluatie en een voorstel voor de toekomst te komen.

Lees ook:
Boze ouders willen bij inspectie passend onderwijs afdwingen 

Ouders van kinderen die recht hebben op passend onderwijs maar het niet krijgen, zijn boos op de onderwijsinspectie. Ze reden met een Amerikaanse schoolbus naar Utrecht en dienden daar een collectieve klacht in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden