null Beeld
Beeld

ColumnErik Ex

Wat kunnen we leren van het ‘middenschooldebat’? Tenminste dat het gauw een richtingenstrijd wordt

Het advies van de Onderwijsraad over de driejarige brugklas heeft flink wat stof doen opwaaien in de onderwijswereld. Mijn collega-columnist Sofie van de Waart schreef er vorige week over (‘gedrocht van een plan’) en ik de week ervoor (‘in essentie een goed idee’).

Vaak wordt er in dit debat verwezen naar het “middenschooldebacle’ van de jaren zeventig. Het is toch al een keer mislukt? Heeft die Onderwijsraad dan niks van het verleden geleerd? In het rapport wordt de middenschool een aantal keer genoemd, maar ik vermoed dat mijn generatie de geschiedenis ervan niet kent. Dus sloeg ik de geschiedenisboeken van Piet de Rooy en Pieter Leenheer er nog eens op na.

Een halve eeuw geleden werd de middenschool gepresenteerd als de vervolmaking van de Mammoetwet uit de jaren zestig. Deze wet had gesnoeid in de wildgroei aan schooltypes en ze op elkaar laten aansluiten, noodzakelijk omdat er na de babyboom zoveel meer leerlingen waren. De talenten van alle Nederlandse leerlingen moesten benut worden, het onderwijs gedemocratiseerd.

Maar de harde scheidslijn tussen beroepsonderwijs en algemeen vormend onderwijs bleef gehandhaafd. Daarnaast waren onder druk van de VVD zelfstandige gymnasia blijven bestaan, waardoor de Nederlandse elite een eigen vorm van onderwijs behield. Het klassieke onderscheid tussen ‘hoog’ en ‘laag’ onderwijs bleef, enigszins versluierd, intact.

Met de middenschool wilde onderwijsminister Van Kemenade (PvdA) gelijke kansen voor iedere leerling, brede vorming en uitstel van studiekeuze. Overigens moest er ‘ruimte blijven voor onderlinge verschillen in begaafdheid, belangstelling en tempo’. Het plan werd getorpedeerd door Neelie Kroes (wederom VVD). De PvdA zou met ‘een socialistisch spuitje’ de jeugd hebben willen indoctrineren.

Er ontstond een perverse onderwijscompetitie

Voordat Van Kemenade’s nota besproken kon worden viel het kabinet. Op wat experimenten na is de middenschool nooit van de grond gekomen. Om de lieve vrede te bewaren werd de structuur van het stelsel sindsdien niet meer ter discussie gesteld en aan de ‘markt’ overgelaten. Door een perverse onderwijscompetitie werden kinderen steeds vroeger geselecteerd en kwamen er naast de gymnasia ook andere categorale scholen, tot de categorale havo aan toe. Inmiddels is ‘de samenhang tussen leerkansen en sociale ongelijkheid in geen enkel ander welvarend land zo groot als Nederland’ schrijft UvA-onderzoeker Louise Elffers.

Kunnen we iets leren van het middenschooldebat? Het wordt snel een richtingenstrijd, ook nu. Harm Beertema (PVV) twitterde in reactie op het advies van de Onderwijsraad dat het ‘links, elitair en niet evidence based’ is. Terwijl de wetenschappelijke consensus juist is dat dit plan het kind van de vaker vmbo-opgeleide PVV-kiezer zal helpen en niet de GroenLinksers van het gymnasium.

Binnen het onderwijs moeten we deze moeizame dialoog de komende tijd voeren, anders doen de politici het voor ons.

Erik Ex (1987) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt voor de VO-Raad aan de begeleiding van startende leraren. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden