Onderwijsstaking

Wat heeft actievoeren het onderwijs tot nu toe opgeleverd?

Beeld Suzan Hijink

De leraren staken woensdag. Opnieuw. Wat leverde het actievoeren tot nu toe op? Vier vragen.

1. Wat zijn de beloften van het kabinet?

Dat het kabinet iets moest doen aan het lerarentekort, was bij het aantreden al duidelijk. Actiegroep PO in Actie wist begin oktober 2017 60.000 leraren te mobiliseren in het Zuiderpark in Den Haag. Er kwam een belofte in het regeerakkoord: er wordt de komende jaren 1,5 miljard euro structureel geïnvesteerd in het onderwijs. Voor het primair en voortgezet onderwijs werd 270 miljoen euro uitgetrokken om de salarissen te verhogen, 430 miljoen ging naar het verlagen van de werkdruk. Het idee achter die werkdrukverlaging: een gymleraar aannemen zodat de juf of meester een uurtje over heeft om een les voor te bereiden.

Maar het geld was niet toereikend, oordeelden critici. Onder aanvoering van actiegroep PO in Actie kwamen de leraren opnieuw in opstand. Dat had (deels) het gewenste resultaat. In de cao van 2018 kwam iets meer geld beschikbaar: 340 miljoen voor extra salaris. Opnieuw niet genoeg, oordeelden de actievoerders. Daarom is de looptijd van de cao beperkt. In ­eerste instantie werd 1 maart 2019 als ijkpunt genomen. Maar de ­bonden en de werkgevers konden het dit voorjaar niet eens worden over het nieuwe, hogere salaris van de leraar, waardoor er nog steeds geen nieuwe cao van kracht is.

2. Wat verdienen leraren in het basisonderwijs?

De ‘nood-cao’ betekende een loonsverhoging van 9,5 procent voor de gemiddelde leraar in het basisonderwijs. Basisscholen zijn platte organisaties: er wordt gewerkt met drie cao-schalen (L10, L11 en L12). 73,6 procent van de ­basisschoolleraren zitten in schaal L10. Daarin variëren de salarissen van 2536 euro bruto per maand tot 3910 euro, op fulltimebasis. Bij goed functioneren gaan leraren er ieder jaar een stapje op vooruit.

25,9 procent van de leraren zit in L11. Concreet betekent het dat je leraar bent en dat je daarnaast meedenkt over onderwijsvernieuwing of een project op school leidt. In deze groep variëren de salarissen van 2639 tot 4228 euro.

Slechts 0,4 procent van de leraren zit in de hoogste schaal met een salaris tot maximaal 4800 bruto. Deze functies zijn beperkt beschikbaar, want leraren in deze schaal doen diepgaand onderzoek naar de ontwikkeling van het onderwijs. Dat onderzoek kan ook plaats hebben op verschillende scholen in de regio.

Omdat er tijdens de laatste cao-onderhandelingen veel geld is gegaan naar het salaris van de leraren, verdienen adjunct-directeuren (soms) minder dan de docent.

Leraren voeren actie op het Malieveld in Den Haag tijdens een landelijke onderwijsstaking in maart dit jaar. Beeld Phil Nijhuis

3. Waarom werkt het incidentele geld dat Slob vrijdag beschikbaar stelde niet?

Dat werkt niet omdat schoolbestuurders het salaris niet eenmalig kunnen verhogen. Minister Arie Slob (onderwijs) stelt 150 miljoen euro beschikbaar voor het salaris van leraren in het basisonderwijs, maar volgens econometrist Hans Duijvestijn, die zich heeft verdiept in de bekostiging van het onderwijs, kunnen schoolbesturen dit geld niet uitgeven voor het boekjaar eindigt in december. “Vervolgens worden schoolbesturen erop afgerekend dat ze geld op de plank laten liggen.”

Dat laatste is volgens hem sowieso een probleem bij basisscholen. Ze worden bestuurd als bedrijven. Als aan het eind van het jaar geld overblijft, wordt dat bestempeld als winst en bij de reserves gevoegd. “Dat is echt een systeemfout, scholen zijn geen bedrijven.” Dat betekent niet dat hij denkt dat structureel geld, zoals de bonden nu eisen, zorgt voor nog grotere reserves bij basisscholen. “Structureel geld kan structureel opgenomen worden in de begroting.”

4. Wat moet er gebeuren om de problemen in het basisonderwijs op te lossen?

Allereerst moet de loonkloof tussen basis- en middelbaar onderwijs gedicht, zeggen de bonden en PO in Actie. Dat betekent dat een leraar op de basisschool net zo veel zou moeten verdienen als een tweedegraads bevoegd docent in het middelbaar onderwijs. Daarnaast moet er meer geld naar scholen in achterstandswijken om de arbeidsvoorwaarden aantrekkelijker te maken. Want in die wijken is het lerarentekort het grootst. Ook willen de bonden in 2020 182 miljoen euro om de werkdruk te verlagen. Het is vooral bedoeld om leraren minder uren voor de klas te laten staan. In totaal is volgens de bonden 423,5 miljoen euro structureel geld nodig om de problemen op te lossen.

Meer dan 3300 scholen staken woensdag

Meer dan 3300 scholen doen mee aan de onderwijsstaking woensdag, de dag dat de Tweede Kamer debatteert over de onderwijsbegroting. Na hun akkoord met onderwijsminister Slob trokken de onderwijsbonden AOB en CNV Onderwijs hun stakingsoproep aanvankelijk in, maar kwamen na fel protest van hun leden op die beslissing terug. Er zijn manifestaties gepland in Leeuwarden, Eindhoven, Amsterdam, Almere, Zwolle, Arnhem, Goes en Den Haag.

Naast de meeste vakbonden, schaart ook de Algemene Vereniging van Schoolleiders (AVS) zich achter de onderwijsstaking. De AVS hield een peiling onder de achterban en meer dan 80 procent van de schoolleiders gaf aan het werk neer te leggen. In tegenstelling tot de leraren zijn de schoolleiders overigens wel tevreden over de afspraken die zijn gemaakt in het convenant dat afgelopen vrijdag werd gesloten met minister Arie Slob (onderwijs). De voorzitter wijst op de 150 miljoen euro binnen het convenant die de scholen erbij krijgen om de salarissen te verhogen. De AVS hoopt dat het geld ingezet kan worden bij de cao-onderhandelingen. Toch vinden ook de schoolleiders de eenmalig toezegging van 460 miljoen onvoldoende. “Er is meer structureel geld nodig”, zegt AVS-voorzitter Petra van Haren.

Lees ook: 

Actieclubs geven de onderwijsvakbonden het nakijken. Hoe kan dat?

PO in Actie en Leraren in Actie lieten dit weekend hun kracht zien: luisteren naar de achterban.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden