Column Erik Ex

Waarom mijn leerlingen dit jaar meer over vrouwen uit het verleden leren

Ooit was er een bloedmooie Griekse prinses, Kallisto. Iedereen wilde haar, maar zij had een kuisheidseed gezworen. Kallisto (wat ‘mooiste’ betekent in het Grieks) was namelijk een volgelinge van de maagdelijke maangodin Artemis. Toch verloor zij haar maagdelijkheid aan de oppergod Zeus. Hij had zich opgedrongen aan Kallisto. Het kind dat Zeus bij Kallisto verwekte, de jonge Arkas, zou uitgroeien tot de beste jager van het bos. Met Kallisto liep het minder goed af: zij werd door de jaloerse echtgenote van Zeus omgetoverd in een beer.

Zoals dat gaat in Griekse mythes was er een voorspelbaar noodlot. Op een dag kwam de halfgod Arkas een wonderschone beer tegen en stond hij klaar om deze te doden, onwetend dat het zijn eigen moeder was. Gelukkig greep de alziende Zeus op tijd in; hij wierp de twee de hemel in. Daar zien we ze ’s nachts nog altijd staan als Grote en Kleine Beer.

Ik vertel dit verhaal meestal in de brugklas bij de introductie van mijn lessen over de Grieken. Dit jaar vroeg ik hen: “Wie is eigenlijk de held?” “Zeus, want hij is de oppergod”, stelde een van mijn leerlingen. Maar een ander is er niet zo zeker van: “Drong Zeus zich niet op aan Kallisto terwijl zij dat helemaal niet wilde?” #MeToo op de Olympos. Eén leerling zegt dat zij vindt dat het verkrachting is. En dat mag sowieso niet, of je nu de oppergod bent of niet. Uiteraard geef ik haar gelijk.

Ik twijfel weleens of er in mijn lessen te weinig vrouwen voorkomen. Er gaan vaak hele lessen voorbij zonder dat ik er één genoemd heb. En als ze aan bod komen, zijn ze vaak moeder of vrouw van. Geen leerling overigens die dat merkt.

In ieder tijdvak zijn vrouwen te vinden die macht of aanzien verworven: van de Egyptische farao Hatsjepsoet en Jacoba van Beieren in het Holland van de late middeleeuwen tot Belle van Zuylen tijdens de achttiende-eeuwse Verlichting. Ze zijn te vinden op de F-site, een handig overzicht met lesmateriaal over vrouwen uit het verleden.

 Elke tijd stelt weer nieuwe vragen aan het verleden

Moet ik deze vrouwen behandelen om het aandeel vrouwen in mijn les acceptabel te maken? Of geef ik dan juist een irreëel beeld van de positie van de vrouw? Immers, het overgrote gedeelte van de farao’s was man, in de Hoekse en Kabeljauwse twisten vochten vooral krijgsheren en Van Zuylen was met haar ‘weinige talent voor ondergeschiktheid’ een uitzondering.

De geschiedenis verandert niet, maar elke tijd stelt weer nieuwe vragen aan het verleden. Mijn leerlingen zijn anno 2019 meer bezig met vrouwenrechten, genderidentiteit en diversiteit dan met oorlogsvoering en natievorming. Juist nu is het interessant de rol van de sterke vrouw in het verleden te onderzoeken.

Om nog een andere grote vrouw, Hannah Arendt, te citeren: “Onderwijs behoort tot de meest elementaire en noodzakelijke activiteiten van de menselijke samenleving, die nooit blijft zoals het is, maar zich continu vernieuwt door geboorte, door de komst van nieuwe mensen.”

Daarom zullen mijn leerlingen dit jaar meer over vrouwen uit het verleden leren. En dan niet alleen over jaloerse godinnen en willoze prinsessen, maar ook over krachtige krijgers en slimme filosofes.

Erik Ex (32) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt voor Schoolinfo, dat zich bezighoudt met onderwijsinnovatie. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug. 

Lees ook:
Canon van de vaderlandse geschiedenis moet volgens James Kennedy ook schaduwkanten belichten

De canon van de vaderlandse geschiedenis is na dertien jaar toe aan vernieuwing. Een commissie onder leiding van de Amerikaans-Nederlandse historicus James Kennedy evalueert komend jaar de vijftig vensters op de geschiedenis. De schaduwkanten van het verleden krijgen extra aandacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden