null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

De Opvoedvraag

Waarom is mijn peuter opeens bang voor alledaagse dingen?

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Deze keer: het koffieapparaat, een donkere kamer of papa en mama die even uit het zicht zijn – opeens vindt een jongen van twee alles eng. Hoe kunnen zijn ouders daar het beste op reageren?

Robin Goudsmit

‘Eng, eng, ik moet op schoot!’ Opeens is het een veelgehoorde kreet in huis. Een peuter (2,5) is namelijk opeens bang voor alledaagse dingen, zegt zijn moeder. “Het koffieapparaat bijvoorbeeld, dat we iedere dag gebruiken, laat hem schrikken.” Ook de slaapkamerdeur moet op een kier zodat hij bij het slapen papa en mama nog kan horen.

De ouders kunnen zich niet herinneren dat er iets bijzonders is gebeurd. Moeder wil niet bij alles wat eng is meteen troosten. “Maar ik wil ook niet steeds zeggen dat hij even flink moet zijn en zich niet moet aanstellen.” Wat te doen?

Volstrekt normaal

Er is waarschijnlijk goed nieuws voor dit ouderpaar, zegt ontwikkelingspsycholoog en orthopedagoog Anke Klein, medeoprichter van het Kenniscentrum Angst en Stress bij Jeugd van de Universiteit Leiden. “Het hebben van angsten is heel normaal, het hoort bij de ontwikkeling van het kind.” Kinderen rond deze leeftijd gaan de wereld ontdekken. “Daar horen basisemoties zoals boos, blij, verdrietig en bang ook bij.”

“Kinderen hebben nog niet zoveel controle over hun emoties”, legt ze uit. Op deze leeftijd zijn kinderen hun eigen gevoelens nog aan het ontdekken. De ouders beschrijven angsten die vaak voorkomen op deze leeftijd, stelt Klein. “Angst voor het donker of alleen gelaten worden komen heel vaak voor. Dieren en monsters maken kinderen ook vaak bang.” Angsten kunnen soms zomaar uit het niets opkomen, en ook weer verdwijnen. “Het kan zo zijn dat een kind héél bang is en je je een tijdje later realiseert: oh, dit speelt helemaal niet meer, al kan het ook zijn dat sommige angsten wat langer aanhouden.”

Dit gezegd hebbende is het wel heel fijn als ouders de angsten van hun kind serieus nemen en het kind troosten als het angstig is, zegt de ontwikkelingspsycholoog. “Probeer met je kind te praten over waar het bang voor is. Ook als je denkt dat je kind een grapje maakt of een beetje aan het uitproberen is.” Je kunt met je kind bespreken waarom het bang is. Voor het donker bijvoorbeeld. “Waarom is dat eng? Is dat misschien omdat je weinig kan zien, ja dat begrijp ik, dat is ook best spannend als je niet alles kunt zien.”

Het is ook fijn om eens samen een gesprekje te hebben over wat het is om bang te zijn. “Is het hetzelfde als verdrietig of boos? Je kan ook vertellen hoe het voelt als jij als ouder bang bent. Dat je altijd een beetje je hart voelt bonken als je naar de tandarts gaat, ook al weet je dat er eigenlijk niets aan de hand is.”

Bekijk dat koffiezetapparaat eens samen

Wat níet helpt, is vermijden. “Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat vermijden bijdraagt aan het in stand houden van angst.” Dat is natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan. Maar je kunt bijvoorbeeld met je kind de angst gaan onderzoeken. “Je kunt een hut bouwen en dan samen gaan kijken hoe donker het in de hut wordt.” Of neem nou dat koffieapparaat. “Dat maakt zo’n hard, slurpend geluid. Ik begrijp best dat je dan als kind denkt: wie doet dat? Zit er een kabouter in, of een beest? Je kunt samen gaan kijken hoe dat apparaat eigenlijk in elkaar zit.”

Het allerbelangrijkste is om het kind bij dat soort onderzoek niet te pushen. “Sommige ouders denken: ik duw mijn kind het zwembad in en dan is het in één keer klaar met de angst voor water. Néé, doe dat alsjeblieft niet. Zorg dat je kind de controle houdt. Als het zegt: stop, stop dan ook echt.”

Bij het koffieapparaat betekent dat: als het kind niet dichterbij wil komen, dan is dat oké. “Je kunt ook het apparaat zelf openmaken terwijl het kind bij de vader blijft, op een afstandje. Houd het gezellig, en bekijk samen met je kind wat het stapje voor stapje zelf wel zou durven. Kinderen zijn van nature gelukkig heel nieuwsgierig, maak daar gebruik van.”

Soms gaan kinderangsten niet vanzelf over. Dan is het goed om op tijd om hulp te vragen, bijvoorbeeld bij de huisarts of een andere expert. “Als je als ouder het gevoel hebt dat er iets niet klopt, trek dan aan bel.” Er is sprake van een angststoornis als de angst de ontwikkeling van het kind in de weg staat. In tegenstelling tot gewone angsten gaan angststoornissen meestal niet vanzelf over en kunnen die vervelende gevolgen hebben. “Je hebt als ouder vaak het idee dat je alles alleen moet doen, maar je kunt best eens hulp inroepen.”

Lees ook:

Werk aan zelfvertrouwen en eigenwaarde

Er is veel aandacht voor pesten en het vergroten van de weerbaarheid van kinderen. Maar wat als je kind zelf een pester blijkt te zijn?

Hoe noemt mijn kind een nieuwe partner van zijn gescheiden grootouders

Opa en oma zijn gescheiden, hoe noemen mijn kinderen een nieuwe partner? Gewoon ‘opa’ of ‘oma’, of toch iets anders?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden