Analyse Staking

Waarom de prestaties in het Nederlandse onderwijs al jaren dalen

Beeld ANP

Het oplopende lerarentekort zet de kwaliteit van het onderwijs onder druk, waarschuwt vakbond Aob.  Maar de prestaties van Nederlandse leerlingen glijden al veel langer af. Hoe komt dat?

De laaggeletterdheid stijgt, het aantal zittenblijvers op de middelbare school wil maar niet dalen en de motivatie om te leren is in Nederland lager dan in veel andere landen. Het is zomaar een greep uit de verontrustende conclusies die de inspectie en internationale onderzoekers al jaren trekken over het Nederlandse onderwijs.

Is er sprake van een crisis? Dat nou ook weer niet. Veel dingen gaan goed: zo heeft Nederland al jaren een stabiel slagingspercentage van rond de 92 procent, zijn we wat betreft onderwijsinnovatie een van de vooruitstrevendste landen ter wereld en vinden studenten met een diploma meestal snel een baan op hun niveau. Er is echter wel een donkere wolk die boven dit rooskleurige plaatje hangt: de prestaties van leerlingen dalen al jaren.

Dat blijkt onder meer uit de Pisa-test, een groot internationaal onderzoek dat de kennis en vaardigheden van 15-jarige leerlingen in Oeso-landen meet. Uit de laatste resultaten van 2015 (het onderzoek wordt om de drie jaar gedaan) blijkt dat Nederland binnen Europa weliswaar nog steeds geldt als ‘goede subtopper’, maar langzaam terrein verliest. Voor natuurwetenschappen staat Nederland op de zesde plaats, voor leesvaardigheid op de zevende en voor wiskunde op de tweede (na Estland).

Waarschuwing

Dat is een relatief goede score, maar het rapport bevat ook een waarschuwing: het niveau daalt in Nederland sterker dan in de andere deelnemende Oeso-landen. Sinds 2012 is de gemiddelde vaardigheid van Nederlandse 15-jarigen met dertien punten gedaald tegenover acht punten in de Oeso als geheel. ‘Nader onderzoek naar de oorzaken lijkt een voorwaarde om deze neergaande trend een halt toe te kunnen roepen’, schrijven de onderzoekers.

Het lerarentekort is in ieder geval niet de enige factor die de kwaliteit onder druk zet, zoveel is duidelijk. “De trend van dalende prestaties zien we al een jaar of tien”, zegt woordvoerder Daan Jansen van de onderwijsinspectie. “Het lerarentekort is pas de laatste twee à drie jaar voelbaar in de klas. Er is dus geen directe link te leggen tussen de onderwijskwaliteit en het lerarentekort. Op de kwaliteit zijn veel verschillende factoren van invloed, zoals hoe een school georganiseerd is of hoe goed scholen zicht hebben op de ontwikkeling van hun leerlingen. Er is niet één oorzaak aan te wijzen.”

Welke basis?

Toch is er wel degelijk sprake van een groter onderliggend probleem, constateerde de inspectie vorig jaar al in ‘De Staat van het Onderwijs’, het jaarlijkse rapport over de onderwijskwaliteit in Nederland. Dat de resultaten al jaren achteruitgaan en deels niet eens goed in beeld zijn, komt vooral door een gebrek aan ‘consensus’ over welke basis in het onderwijs nu echt op orde moet zijn. Met andere woorden: we hebben eigenlijk geen gezamenlijk beeld van wat goed onderwijs moet zijn.

Ook Hilda Amsing, hoogleraar onderwijskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, wijt de dalende prestaties deels aan een gebrek aan ideologie. “Om te bepalen wat kwaliteit is en dat na te streven, moet je eerst de vraag stellen: wat willen we met het onderwijs? Daar hoort een ideologische visie bij, maar die is in Nederland nauwelijks uitgewerkt. De politiek hinkt op allerlei gedachten.”

We willen te veel en doen dus van alles een beetje, stelt Amsing. “Dat is niet goed. Je moet keuzes maken. In de nieuwe curriculumherziening wordt daar wel een poging toe gedaan, maar dat vind ik nog steeds tamelijk visieloos. Ze laten veel leraren meepraten, maar zijn zich te weinig bewust van het waarom. Die vraag gaat vooraf aan de vraag wat je moet investeren.”

Lerarentekort

In het basisonderwijs wordt voor 2023 een lerarentekort verwacht van 4172 fulltime leraren. Dat kan oplopen tot 10.370 leraren in 2028. In het middelbaar onderwijs is het verwachte tekort ruim duizend fulltime leraren in 2013, en 1641 leraren in 2028.

Zittenblijvers

Het percentage zittenblijvers op de middelbare school steeg van 5,4 procent in 2015 naar 6,2 procent in 2018.

Laaggeletterdheid

Het percentage laaggeletterden onder 14-jarigen is tussen 2003 en 2012 toegenomen van 11,5 naar bijna 18 procent.

Rekenen

Uit internationaal onderzoek (TIMSS) blijkt dat het aandeel Nederlandse leerlingen dat op een hoog niveau rekent, is gedaald van 50 procent in 1995 naar 37 procent in 2015.

Lees ook:

‘Ons onderwijs is omgesmeed tot schroot’

Waarom is er zoveel onvrede in het onderwijs? Volgens schrijfster en sinoloog Sophie Zijlstra maken doorgeschoten liberalisme en rendementsdenken de dienst uit. In haar nieuwe boek ‘Het kind en de rekening’ legt ze uit hoe het wél moet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden