InterviewBurgerschapsonderwijs

Verus-voorzitter Berend Kamphuis: Minister Slob wil vooral brave burgers creëren

Berend Kamphuis vindt dat burgerschapsonderwijs veel te normatief wordt ingevuld.

Het burgerschapsonderwijs moet niet normatief worden ingevuld door Den Haag, vindt Berend Kamphuis (61), de nieuwe voorzitter van de vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs Verus. “Ik ben vóór meer aandacht voor burgerschap, maar niet voor disciplinering en dressuur.”

In hoeverre zijn we bereid om onverdraaglijke opvattingen van de ander te verdragen? Die vraag zou de spil van het burgerschapsonderwijs op Nederlandse scholen moeten zijn, vindt Berend Kamphuis. De nieuwe voorzitter van de vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs trekt fel van leer tegen het nieuwe wetsvoorstel burgerschap dat deze week wordt behandeld in de Tweede Kamer. Volgens Kamphuis wil minister Slob (onderwijs) vooral brave burgers creëren die in de pas lopen, in plaats van ruimte te bieden voor spanning en conflict.

Wat stoort u aan het nieuwe wetsvoorstel over burgerschapsonderwijs?

“Laat ik ermee beginnen dat er ook goede dingen in het voorstel zitten. Ik ben vóór meer samenhang en structuur in het burgerschapsonderwijs, en het is goed dat het een prominentere plaats krijgt in het curriculum. Maar er zijn ook dingen waar ik fundamentele kanttekeningen bij heb.

“Ten eerste de vooronderstelling dat de scholen het zelf niet kunnen. Slob lijkt te zeggen: de scholen hebben het geprobeerd en het lukt ze niet, dus we moeten ze helpen. Daar heb ik grote twijfels bij. Als ik het vergelijk met mijn eigen tijd als scholier, is een gemiddelde school in Nederland tegenwoordig zwanger van burgerschap. Het engagement spat ervan af! Ik ben het niet eens met de vooronderstelling dat scholen niet aan goed burgerschap zouden doen. Dat is veel te pessimistisch.

“Ten tweede wordt burgerschap nu te normatief ingevuld. Slob zegt dat hij zich beperkt tot de kern van de democratische rechtsstaat. Een kenmerk daarvan is juist dat je permanent in discussie bent over wát die kern is, maar daar lijkt weinig ruimte voor te zijn. Burgerschap is óók leren omgaan met imperfectie. Smeer de imperfectie niet dicht met bezwerende formules en opsommingen van allerlei waarden.”

Slob noemt die waarden slechts als voorbeeld. Scholen hebben nog steeds veel vrijheid om hun eigen invulling aan burgerschap te geven.

“Ja, strikt genomen is dat zo. Maar ik vind dat er een angstige toon in het wetsvoorstel zit, waarin doorklinkt dat het vooral gaat om brave burgers voortbrengen.”

Hoezo een angstige toon?

“De minister praat met meel in de mond. Het is aan alles voelbaar dat dit wetsvoorstel grotendeels geschreven is vanuit angst voor extremisme. Maar die angst wordt niet met zoveel woorden genoemd. De minister verwijst naar ‘actuele voorbeelden’. Dat gaat overduidelijk over het Haga Lyceum. Ik vind dat de minister zijn kaarten op tafel moet leggen. Daarmee krijgt het debat over burgerschap een eerlijker context.”

Verus vertegenwoordigt ruim 4000 scholen. Spreekt u namens alle leden?

“Dat durf ik niet te zeggen. Maar ik hoor dit geluid wel geregeld op de scholen waar ik kom en van de mensen die ik spreek.”

In de toelichting op het wetsvoorstel noemt Slob drie algemeen aanvaarde basiswaarden van de rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Daar valt toch weinig op af te dingen?

“In die waarden kan ik me natuurlijk vinden. Maar de vraag is of in die beaming het echte probleem zit. Ik mis in het voorstel dat die waarden in eerste instantie bedoeld zijn in de relatie tussen overheid en burger, en niet tussen burgers onderling. Het betekent dus niet dat leerlingen die waarden een op een moeten overnemen.”

Dat schrijft het wetsvoorstel ook helemaal niet voor.

“Nee. Maar de context is nu niet duidelijk. Leggen we kinderen deze waarden op, of leren we ze zich te verhouden tot de complexiteit van die waarden in verschillende contexten? Ik vind dat Slob duidelijker moet maken dat deze waarden in de eerste plaats slaan op de relatie tussen overheid en burgers, in plaats van waarden die we leerlingen op willen dringen. Burgerschapsonderwijs heeft een pedagogische opdracht, geen socialisatieopdracht.”

Verus zei eerder dat de overheid zich niet dient te bemoeien met ‘ethische standpunten die leerlingen zouden moeten gaan huldigen’. Kunt u een voorbeeld geven?

“Neem onderwerpen rondom seksualiteit. Burgerschapsdeskundige Bram Eidhof wierp onlangs in NRC een interessante vraag op: stel dat binnen een reformatorische school wordt gezegd dat zij vinden dat het huwelijk alleen voor man en vrouw is. Maar men gedraagt zich verder volgens de wet. Wat doen we dan?”

Nou?

“Ik werp alleen de vraag op.”

Dat is te makkelijk. Vindt u dat het homohuwelijk afgekeurd moet kunnen worden binnen een school?

“Ik ben zelf blij dat het homohuwelijk er is. Maar, en nu ga ik een gevaarlijke uitspraak doen, ik vind toch dat zoiets gezegd moet kunnen worden. Vrijheid wordt pas interessant als we geconfronteerd worden met opvattingen die we zelf afschuwelijk en onverdraaglijk vinden. Wat zijn we bereid om te verdragen van elkaar? Die weg moeten we in durven slaan. Burgerschap heeft juist alles te maken met je leren te verhouden tot het vreemde. Ik zou daar meer accent op willen zien.”

Lees ook:

Onderwijs in burgerschap dreigt ‘vorm van dressuur’ te worden, zeggen scholen

Het nieuwe wetsvoorstel over burgerschapsonderwijs gaat te ver, vindt de vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs Verus.  Ook verenigingen voor openbare scholen vinden dat de minister met de nieuwe burgerschapsopdracht te diep ingrijpt in de vrijheid van onderwijs.

Goed burgerschapsonderwijs is persoonsvorming

Het gaat bij burgerschapsonderwijs niet om een lesje maatschappijleer of staatsinrichting, maar om actief en betrokken nadenken over een rechtvaardige samenleving, betoogt Martin Slagter, docent en oprichter Hogeschool voor Toegepaste Filosofie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden