Colleges

Universiteiten vrezen kwaliteitsverlies: ‘Het wordt ingewikkeld’

Studenten van de Vrije Universiteit van Amsterdam voor de coronacrisis.Beeld ANP

Universiteiten maken plannen voor komend collegejaar. Ze staan voor een grote logistieke operatie. Wetenschappers vrezen dat de inhoud daarbij het kind van de rekening is. 

Geen collegezalen vol studenten. Wel kleine werkgroepen en practica als dat kan, aangevuld met online-onderwijs. Het aankomend collegejaar ziet er anders uit dan in pre-coronatijden, blijkt uit een rondgang langs verschillende universiteiten.

“Het wordt ingewikkelder om het goed in te richten”, vult rector magnificus Rutger Engels van de Erasmus Universiteit aan. “Nu geven we zo’n beetje al het onderwijs digitaal.” Na de zomer wordt dat een combinatie, verwacht hij. “Daar waar kan moeten studenten fysiek aanwezig zijn.” Maar volgens Engels worden hoorcolleges in volle zalen lastig. “Neem onze aula waar 850 mensen in kunnen, in de anderhalvemetersamenleving zijn dat er 150.”

Ook de universiteiten van Utrecht, Nijmegen en Groningen verwachten een deel van het onderwijs digitaal te blijven aanbieden vanaf september. Rector Carel Stolker van de Universiteit Leiden bereidde de eerstejaars studenten deze week voor in een vlog waarin hij uitlegt dat zijn universiteit een combinatie zal verzorgen van online en kleinschalig onderwijs.

Universiteiten voorzien minder eerstejaars

Universiteiten zijn in hun bekostiging afhankelijk van het aantal studenten dat zich inschrijft. Grote kans dat die aantallen dit jaar vanwege de coronacrisis achterblijven. Tot nu toe lijkt de daling mee te vallen, blijkt uit de laatste cijfers van de VSNU. Het aantal aanmeldingen ligt een paar procentpunt lager dan een jaar eerder, maar studenten hebben dit jaar vanwege het coronavirus langer de tijd om zich aan te melden. Daar moet wel bij aangetekend worden dat aanmeldingen niet zoveel zeggen, het gaat om de inschrijvingen. 

Dat het aantal buitenlandse studenten dat naar Nederland komt dit jaar lager uitvalt, lijkt vrijwel zeker. Maar sommige instellingen vrezen ook dat het aantal Nederlandse studenten afneemt, omdat jongeren de studie vanwege alle onzekerheid een jaartje uitstellen.

Volgende week zal het kabinet naar alle waarschijnlijkheid meer duidelijkheid scheppen over de richtlijnen voor het hoger onderwijs. Op de vraag of en wanneer studenten met de trein of bus kunnen, kwam donderdag al een antwoord. Studenten wordt geadviseerd de spits te mijden. Ook zou er gesproken worden over een reistijdslot tussen 11 en 15 uur. Rector Rutger Engels begrijpt deze overweging, maar hoopt dat vanaf september andere regels gelden. “Anders reduceer je ook de tijden waarop onderwijs kan worden gegeven.”

In kleine groepjes Rotterdam verkennen

Speciale aandacht in de plannen is er voor de eerstejaars en internationale studenten. Hoe betrek je hen bij het onderwijs en zorg je ervoor dat ze mensen leren kennen bij de start van hun studie? In Rotterdam wordt de fysieke introductieweek waar normaal gesproken 4000 studenten aan deelnemen op een andere manier ingericht: deels online en er wordt naar mogelijkheden gezocht om in kleine groepjes de stad te verkennen.

Een ding is duidelijk: universiteiten staan de komende tijd voor een grote logistieke operatie. Daardoor sneeuwt de inhoud onder, vindt Rogier van Reekum van de Erasmus Universiteit. “Er wordt te veel vanuit de logistiek gedacht: hoeveel mensen mogen er in de collegezaal, hoe controleren we de studenten online?”, zegt de programmaleider van de bachelor sociologie.

Samen met een groep sociale wetenschappers van de Erasmus Universiteit en de Universiteit van Amsterdam schreef Van Reekum deze week op de website Science Guide een opiniestuk. Ze sporen universiteitsbestuurders aan een inhoudelijk plan te formuleren en het voor te leggen aan de minister.

‘Het gezamenlijk nadenken, valt nu weg’

“Op papier worden de tentamens gehaald, en onderwijsbijeenkomsten bijgewoond, maar het idee van gezamenlijk nadenken, het kijken naar mensen, dat valt nu weg op de universiteit”, zegt Van Reekum. “Wat kunnen we studenten bieden, is het voldoende?” Op die vragen moeten antwoorden komen, vindt hij.

Volgens Van Reekum werken docenten keihard om het niveau op peil te houden, maar hij vraagt zich af hoe lang dat vol te houden is. “Voorbeeld: bij een vak waar 600 tot 700 studenten aan deelnemen, nemen we normaal gesproken tentamens af met meerkeuzevragen. Dat is ingewikkeld op afstand, dus dan worden er andere vormen van toetsen verzonnen. Maar dat verhoogt wel de nakijklast.”

Rector Engels snapt de problemen, en zoekt naar oplossingen. Bijvoorbeeld door de technische aspecten, zoals het online zetten van hoorcolleges en de coördinatie van cursussen, aan andere mensen over te laten. Worden er ook inhoudelijke plannen voorgelegd aan de minister, zoals de sociale wetenschappers vragen? “Natuurlijk praten we hierover, maar dat doen we niet via de media.”

Lees ook: 
Wereldwijd krijgt de middenklasse een tik en daarom hebben buitenlandse studenten het zwaar

Buitenlandse studenten houden het hoofd maar net boven water. Sommigen zijn al vertrokken naar het thuisland. Een trend die volgend jaar vermoedelijk doorzet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden