Cito-toets

Toets op jonge leeftijd zegt niets over de ontwikkeling van een kind

Orthopedagoog Niek Frans (30) van de Rijksuniversiteit Groningen onderzocht de voorspellende waarde van toetsen

Toetsen die worden gemaakt op jonge leeftijd zeggen weinig over de latere ontwikkeling. Dat blijkt uit een onderzoek van orthopedagoog Niek Frans van de Rijksuniversiteit Groningen.

Niek Frans (30), van de Rijksuniversiteit Groningen keek in zijn promotieonderzoek naar de voorspellende waarde van toetsen. Die blijkt beperkt te zijn. “Je kunt weinig zeggen over de toekomstige ontwikkeling van kinderen door te kijken naar hun toetsresultaten.” Dat is vreemd, zegt de onderzoeker, omdat toetsresultaten nu wel worden gebruikt om toekomstige taal- of rekenproblemen bij een kind te ontdekken.

Voor het onderzoek heeft hij de taal- en rekentoetsen van 1800 leerlingen tussen groep één en het einde van groep vijf bestudeerd. “Een hele slechte zegt alleen dat de resultaten op dat moment afwijkend zijn in vergelijking met wat leeftijdsgenoten scoren”, legt Frans uit. “Het zegt bijvoorbeeld dat je score tot de laagste 25 procent behoort, maar niet of dat een risico vormt voor jouw eigen reken- of taalontwikkeling.”

Een keer een rotdag

60 procent van de leerlingen van wie de orthopedagoog de toetsen heeft ingezien, bleek wel eens onverwacht slecht te presteren bij een toets. “Dat kan door van alles komen, ook dat een kind een keer een rotdag heeft of moe is.”

Wel is het zo dat het bij kinderen die steeds heel laag scoren in de kleuterjaren waarschijnlijker is dat zij ook later op dat niveau blijven, maar ook dat is geen feit. Er waren in het onderzoek genoeg slecht presterende kleuters die het later wel goed deden.

De reden dat toetsresultaten weinig zeggen over de toekomst, is volgens hem meerledig. Het eerste probleem is dat kleuters vaak niet gewend zijn aan het maken van een toets. Ze snappen vaak nog niet hoe het werkt. Of dat ze moeten laten zien wat ze kunnen. Als voorbeeld noemt hij dat kinderen dan in plaats van het plaatje met het juiste antwoord, het plaatje dat ze het leukste vinden omcirkelen. “Dat zegt dan niets over hun ontwikkeling, eerder over welke plaatjes ze leuk vinden”, aldus Frans.

Niet echt nutteloos

Daarnaast maken jonge kinderen geen gelijke stappen, maar grote sprongen in hun ontwikkeling. “Het kan goed zijn dat een kind dat in het begin van groep drie heel slecht is in taal, aan het einde van dat leerjaar juist heel taalvaardig is. En het kan ook dat een leerling een tijdje helemaal niet beter lijkt te worden en dan ineens goed scoort.” Het is om deze redenen goed dat toetsen niet te bepalend zijn.

Wat hem verder opvalt, is hoe snel leraren een score problematisch vinden. “Leraren denken al snel dat ze extra hulp moeten bieden, niet alleen bij lage scores maar ook al bij scores iets onder het gemiddelde.”

Toch: nutteloos wil hij de toetsen niet noemen: “De toetsen zijn een goed middel om het reken- of taalniveau van een kind structureel te testen”, zegt Frans. De orthopedagoog maakt zich vooral zorgen om het feit dat leerkrachten of ouders handelen naar het resultaat van de toetsen. Hij pleit er daarom voor het doel van toetsen aan te passen.

Te veel waarde 

Je kunt de toets gebruiken als grove inschatting van niveau, zolang je maar begrijpt dat deze inschatting nogal kan wisselen per toets, zegt Frans. “Waarover ik me het meest zorgen maak, is dat teveel waarde wordt gehecht aan (willekeurige) schommelingen in de toetsscore van een kind.” Een bevriende logopedist vertelde hem bijvoorbeeld dat veel kinderen naar haar praktijk worden doorverwezen, vanwege een lage Cito-score in de kleuterklas. Op de kleutertoetsen is überhaupt veel kritiek. Genoeg om minister Slob te doen besluiten deze af te schaffen. De toetsen waren al niet verplicht. Het kabinet verwacht dat ze vanaf 2021 nergens meer voorkomen.

Het verbaast Frans dat hij de eerste is die onderzoek doet naar het toetsen van kinderen. Niet alleen omdat Nederland een toetscultuur kent, ook omdat het onderzoek eerder gedaan had kunnen worden. “Het is opvallend dat Cito, dat veel van de toetsen in Nederland maakt, hiernaar zelf niet eerder heeft gekeken. Cito geeft aan dat de toetsen een signaleringsinstrument zijn, maar als je zegt dat een toets kan signaleren, zeg je eigenlijk dat het een voorspelling kan maken. Dat laatste blijkt niet zo te zijn.” 

Cito was niet bereikbaar voor een reactie.

Lees ook: 

Kleuter kan helemaal niet blijven zitten

Langer kleuteren levert geen hogere cijfers op, maar is goed voor het welzijn van het kind, aldus Erica Ritzema, kernlid van de Werk-Steungroep Kleuteronderwijs (WSK).

 Inspectie oordeelt keihard over Utrechtse school met kleine klassen en weinig huiswerk. 

Een vernieuwende school met kleine klassen en weinig huiswerk. Op papier een prachtig onderwijsconcept. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden