Passend Onderwijs

Scholen dwingen ouders van thuiszitters tot hulp waar ze niet achter staan

Joke de WittBeeld Inge Van Mill

Dit schooljaar zijn al negentig meldingen gedaan over scholen die ouders van kinderen met een ontwikkelingsprobleem dwingen tot hulp waar ze niet achter staan. 

Oudervereniging Balans heeft dit schooljaar negentig meldingen ontvangen van ouders over zogeheten dwang- en drangmaatregelen: gedwongen of opgedrongen hulpverlening aan hun kinderen. Een deel daarvan is aantoonbaar onterecht, blijkt uit een aantal rechterlijke uitspraken.

Volgens Balans, de landelijke vereniging voor ouders van kinderen met ontwikkelingsproblemen, komen veel van die maatregelen voort uit een gebrek aan passend onderwijs en niet door verwaarlozing of mishandeling van kinderen door ouders.

Bij dwang- en drangmaatregelen worden ouders door de school onder druk gezet om iets te doen waar ze niet achter staan, zegt directeur Suzanne Boomsma van Balans. Zo’n situatie kan volgens haar ontstaan als bijvoorbeeld een hoogbegaafd of autistisch kind niet het passende onderwijs krijgt waar het recht op heeft. Als ouders aangeven dat het onderwijs tekortschiet en kinderen thuisblijven of de situatie anderszins escaleert, kan dat leiden tot opgelegde maatregelen. “Het begint er vaak mee dat een school een zorgmelding doet of een melding bij Veilig Thuis, een meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling”, legt Boomsma uit. “In uiterste gevallen kan dat leiden tot een ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing.”

Aantal thuiszitters groeit

Dwang- en drangmaatregelen worden vaak toegepast bij kinderen die stagneren in het reguliere onderwijs. Volgens de Wet passend onderwijs hebben scholen sinds 2014 een zorgplicht. Dat wil zeggen dat zij een geschikte plek moeten zoeken als een kind extra ondersteuning nodig heeft, op de eigen school, op een andere school of in het speciaal onderwijs. De overheid wil zo voorkomen dat kinderen thuis komen te zitten.

Balans opende in september een meldpunt omdat de vereniging geregeld verhalen hoort van ouders die naar eigen zeggen te maken krijgen met onterechte drang- en dwangmaatregelen. Of alle gemelde maatregelen inderdaad onterecht zijn, is niet duidelijk, zegt Boomsma. Soms gebruiken scholen of jeugdhulpverleners legitieme dwang of drang om een doorbraak te forceren, bijvoorbeeld als er sprake is van mishandeling en ouders niet meewerken. 

Maar in zeker zeven van de negentig gevallen waren maatregelen aantoonbaar onterecht, zegt Boomsma. “Vanuit jeugdbescherming kwam de zaak bij de rechter, en die constateerde in deze zaken dat er geen sprake was van verwaarlozing of mishandeling. Bij één thuiszitter werd dat vijf keer door de rechter uitgesproken!”

Intussen groeit het aantal thuiszitters alleen maar, bleek vorige week uit nieuwe cijfers, terwijl was afgesproken dat in 2020 geen enkel kind meer thuis zou zitten. Volgens het ministerie van onderwijs groeide het aantal kinderen dat langer dan drie maanden thuiszit afgelopen schooljaar met 311 naar 4790.

Slob wil ‘realistische afspraken’

Door het lerarentekort en de werkdruk hebben scholen moeite om zorg op maat te bieden. Het gevolg is dat juist kwetsbare kinderen buiten de boot vallen. Vaak gaat het om kinderen met een meervoudige beperking of om kinderen met andere problemen, zoals een slechte thuissituatie, een psychische stoornis of drugsgebruik.

“Dat gaat ons aan het hart en we leggen ons daar dus niet bij neer”, schreef minister Slob vorige week aan de Tweede Kamer. Komende zomer wil hij nieuwe ‘realistische’ afspraken maken over het aantal thuiszitters en maatregelen om hen te helpen. De Kamer debatteert vandaag over de problematiek.

Dat scholen hun toevlucht zoeken tot dwang- en drangmaatregelen is vaak uit nood geboren, ziet Boomsma. “Als ze een kind geen passend onderwijs kunnen bieden en er frictie met de ouders ontstaat, doen ze soms een zorgmelding onder het mom: dan krijgen die ouders tenminste zorg. Dat kan escaleren naar een ondertoezichtstelling of zelfs een uithuisplaatsing. De vraag is: Mogen dat soort maatregelen gebruikt worden voor tekortkomingen in het passend onderwijs? Wat ons betreft is het antwoord nee.”

‘De school keerde hem de rug toe’

Toen de hoogbegaafde zoon (15) van Joke de Witt vastliep op school, dreigde een ondertoezichtstelling. Die vocht ze aan, en ze won. ‘Het was traumatiserend.’

Wat ze vindt van passend onderwijs? Joke de Witt (48) lacht gekweld. “De invoering daarvan was in de eerste plaats een bezuinigingsmaatregel. Met het lerarentekort is het niet werkbaar. Er moet zoveel, maar er is veel te weinig ruimte. Ik ken genoeg mensen die het onderwijs de rug toekeren vanwege de werkdruk.”

De Witt is docent in het basisonderwijs en een van de negentig ouders die dit schooljaar een melding deden bij Balans, de vereniging voor ouders van kinderen met ontwikkelingsstoornissen. Die opende in september een meldpunt voor dwang- en drangmaatregelen, ofwel gedwongen of opgedrongen hulpverlening. Volgens Balans grijpen scholen soms naar die maatregel als passend onderwijs tekortschiet. Een kwalijke zaak, vindt de vereniging.

Het overkwam ook De Witt toen haar hoogbegaafde zoon (inmiddels 15) vastliep op de middelbare school, vertelt ze. Op de basisschool had hij een klas overgeslagen. Hij zat op zijn twaalfde in 2 vwo. Dat ging steeds moeizamer. “Hij had geen aansluiting met de klas en werd gepest. Maar dat werd weggewuifd. Docenten hadden er steeds minder begrip voor dat hij niet goed leert in een schoolse setting.”

Volgens De Witt werd ze amper gesteund door de school van haar zoon, een middelbare school in Leiden. De mentor nam weinig aan van de orthopedagoog die haar zoon al jaren begeleidde, en de school deed te weinig om het pesten aan te pakken. De school was gisteren niet bereikbaar voor commentaar, maar extern begeleider Ilse Reijgwart bevestigt het gebrek aan begeleiding.

‘Zijn gedrag werd veroorzaakt door de tekortkomingen van het onderwijs’

De zoon van De Witt wilde inmiddels helemaal niet meer naar school en kroop weg onder de tafel, vertelt ze. Omdat haar ex-man het schooljaar daarvoor een melding bij meldpunt Veilig Thuis had gedaan – volgens De Witt om haar zwart te maken zodat hij zijn zoon vaker kon zien – stelde dat meldpunt een onderzoek in.

Deels omdat de school haar tegensprak en zei dat hij niet hoogbegaafd, maar autistisch was, kreeg De Witt het advies naar een in autisme gespecialiseerde instelling te gaan. “Dat was makkelijk voor de school, dan konden ze hem de zorg induwen”, zegt ze. “Maar hij heeft helemaal geen autisme. Zijn gedrag werd veroorzaakt door de tekortkomingen van het onderwijs.”

De Witt was zelf intussen ‘langs alle kanten bezig’ om haar zoon weer op de rit te krijgen, zegt ze. Ze voerde gesprekken met school, de leerplichtambtenaar, de psycholoog. “Maar door die melding van zijn vader en omdat mijn zoon thuiszat, ging Veilig Thuis zich ermee bemoeien. Er kwam zelfs een zogeheten beschermingstafel, een bijeenkomst over de veiligheid van het kind. Dat voelde als een tribunaal. Het was een traumatische ervaring voor mijn zoon.”

De Witt kreeg een jeugdbeschermer toegewezen en niet veel later kwam ook de Raad voor de Kinderbescherming eraan te pas. Die wilde via de rechter een ondertoezichtstelling aanvragen, omdat haar zoon niet naar school ging. “Ik vond gelukkig een goede psycholoog die bevestigde dat er sprake is van hoogbegaafdheid en niet van autisme. Hij constateerde schoolgerelateerde angsten bij mijn zoon en kenmerken van posttraumatische stress.” Uiteindelijk gaf de rechter De Witt tot haar grote opluchting ‘de regie terug’. Haar zoon zit nu op een particuliere school en krijgt begeleiding van een coach. Het gaat iets beter, al is het volgens De Witt nog steeds ‘hangen en wurgen’.

Traumatische ervaring

De rechtszaak was voor De Witt een traumatische ervaring. “De school heeft zorgplicht, maar keerde hem de rug toe. Ik kreeg een jeugdbeschermer in de maag gesplitst, ze wilden hem onder toezicht plaatsen. Als de school het onderwijs gewoon goed had opgepakt, was hij helemaal niet uitgevallen en had het niet tot een rechtszaak hoeven komen.”

Hoewel haar geen juridische procedures meer boven het hoofd hangen, is De Witt nog steeds niet gelukkig met de situatie. Reijgwart noemt het juridische traject een ‘groot schandaal’. Volgens haar komt de zoon van De Witt veel beter tot zijn recht met thuisonderwijs, maar dat mocht niet. In plaats daarvan zit hij nu op een particuliere school die bijna 30.000 euro per jaar kost. “Dat is niet alleen schandalig, maar ook geld weggooien”, zegt Reijgwart. “Ik ben zo gefrustreerd over het onderwijs. Ze maken je kinderen gratis voor je kapot, maar nemen geen verantwoording voor de reparatie.”

Lees ook:

Leraren over passend onderwijs: het werkt gewoon niet

Redderende leraren, leerlingen die tussen wal en schip vallen en toenemende werkdruk: niets wijst erop dat de wet passend onderwijs na vier jaar een succes is geworden, blijkt uit onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden