ReportagePsychologie

Psychologie als vak op school: ‘We leren kinderen niet wat het verschil is tussen depressie en je rot voelen’

Dramadocent Judith Sluijter probeert leerlingen af te leiden die zich moeten concentreren in de les 'Superkrachten in je hoofd'. Beeld Phil Nijhuis
Dramadocent Judith Sluijter probeert leerlingen af te leiden die zich moeten concentreren in de les 'Superkrachten in je hoofd'.Beeld Phil Nijhuis

Psychologie is nooit een schoolvak geworden, maar corona toont des te meer aan dat kinderen er wel behoefte aan hebben. 

Dramadocent Judith Sluijter heeft wat gemeen met sommige van haar leerlingen op praktijkschool De Poort in Den Haag: ze hebben adhd. Sluijter heeft er op haar 32ste inmiddels wel mee leren omgaan. Als zij problemen visualiseert, begrijpt ze ineens precies wat er aan de hand is. Maar zo ver zijn haar eersteklassers nog niet. Zo makkelijk is het ook niet om te praten over wat er in je hoofd gebeurt. Sluijter ziet dat kinderen wel piekeren over ouders die vanwege corona zonder werk zitten of over zieke familieleden. En dan zijn er nu op school ook ineens die maatregelen als mondkapjes. “Ze begrijpen vaak gewoon niet waarom die nodig zijn, hebben moeite met oorzaak en gevolg. Dat frustreert.”

Daarom begint Sluijter deze week met een ‘klassenchallenge’ die is samengesteld door de populaire Youtube-komiek Dylan Haegens en Wouter de Jong, auteur van een boek over mindfulness voor kinderen ‘Superkrachten in je hoofd’, waarvan al 45.000 exemplaren werden verkocht.  De eerste challenge gaat over concentratie, iets wat alle acht leerlingen in de les moeilijk kunnen opbrengen. 

Beschadigd zelfbeeld

De meeste kinderen in het praktijkonderwijs kampen met zulke grote leerproblemen dat vmbo als onderwijsniveau niet haalbaar is. “In hun basisschoolperiode zijn ze vaak tegen teleurstellingen aangelopen, waardoor hun zelfbeeld is beschadigd”, zegt schoolpsycholoog Veronica van der Hoeven. “Ons doel is om de leerlingen bewuster te maken van hun kwaliteiten en succeservaringen op te laten doen.” 

Een met zijn mondkapje friemelende jongen weet meteen wat er met concentratie bedoeld wordt: je moet je focussen. ‘Als een laserstraal’, staat in ‘Superkrachten in je hoofd’. Na een gesprek over concentratie, moeten de kinderen zich door de hele klas opstellen, hun aandacht op één ding richten en zich niet laten afleiden door de rondrennende juf en het keiharde ‘All I Want for Christmas’ dat door de klas schalt. Een leerling heeft zich ingekaderd tussen de kast en de muur en geeft vijf minuten geen krimp. Challenge geslaagd.

Mentale gezondheid moet een prioriteit worden

Volgens het laatste onderzoek van het Emma Kinderziekenhuis Amsterdam UMC  hebben kinderen tussen de 8 en 18 jaar sinds de coronacrisis 5 procent meer slaapproblemen, 7 procent meer ‘boosheid’, een stijging van 10 procent aan somberheid en 15 procent meer angstklachten. Een groep van vooraanstaande jeugdpsychiaters en pedagogen pleit ervoor om van de mentale gezondheid van de Nederlandse jeugd nu een gezamenlijke maatschappelijke prioriteit te maken. Ook de school zou hier een rol in moeten spelen.

Dat beogen Wouter de Jong en Dylan Haegens ook met hun gratis lesmethode. Mental coach De Jong ging voor zijn boek op bezoek bij verschillende basisscholen om te horen welke problemen kinderen ervaren: gezeur met je ouders, je schamen voor iets, je zin niet krijgen of pestgedrag. Haegens kampte zelf met een angststoornis en richtte samen met zijn vriendin, die aan anorexia leed, een stichting op om zijn ruim een miljoen volgers (van basisscholieren tot tieners) te leren hoe je een psychisch probleem herkent, en hoe je erover kunt praten.

Eerste stap

Samen hopen De Jong en Haegens met scholenactie nog meer kinderen te bereiken om ‘mentaal te sporten’.  De Jong: “De klassenchallenge is een eerste stap. Ik hoop dat mentale training gemeengoed gaat worden op scholen. Want zeg nou zelf: ouders vinden het toch belangrijker dat hun kind zich leert concentreren, motiveren en om leert gaan met tegenslagen, dan wat de hoofdstad van Ecuador is?” 

Niet voor niets probeerde de Amsterdamse hoogleraar grondslagen van de psychologie Denny Borsboom enkele jaren geleden dan ook om psychologie als een keuzevak op de middelbare school in te voeren. “Iedereen kent wel iemand  met psychische problemen, maar we leren kinderen niet wat een psychose is, of wat het verschil is tussen depressie en je rot voelen. Over hersenontwikkeling valt zoveel te vertellen, zeker bij tieners. En wat dacht je van een onderwerp als groepsdruk, of hoe pesten werkt. Dat moeten kinderen toch weten?” 

Grote lobby voor bestaande vakken

Maar als het vak psychologie erbij komt, moeten andere uren er op school uit. In landen als Finland, Zwitserland en Engeland werd daarvoor gekozen. Maar hier bleek het te ingewikkeld, merkte Borsboom. “De lobby voor vakken als Frans of Biologie is in Den Haag zo groot, daar kom je niet tussen tenzij je een tent opslaat op het Binnenhof.” Borsboom voorziet dat als psychologie in het curriculum wordt opgenomen, het eerder wordt ondergebracht bij vakken als biologie of scheikunde dan aangeboden als zelfstandig vak.  

Voor een praktijkschool is een schoolvak psychologie misschien te theoretisch, schoolpsycholoog Van der Hoeven ziet het liever als een element van ‘identiteitsontwikkeling’. Bij vakken als drama en sociale vaardigheden krijgen kinderen vaardigheden aangeleerd voor mentale processen, waarbij ze leren om gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar in verband te brengen. Hoewel dat voor corona niet anders was, leidt de pandemie bij kinderen wel tot meer frustraties over wat er allemaal niet meer kan, merkt ze. “Denkstrategieën kunnen daar heel behulpzaam tegen zijn.”

Lees ook:

Leerlingen moeten leren dat ze een werk in uitvoering zijn

Als er toch eens een manier was om tieners beter voor te bereiden op de toekomst als volwassene. Om betere burgers van ze te maken, die weloverwogen beslissingen nemen en zich niet op latere leeftijd hoeven te wenden tot zelfhulpboeken en therapeuten.

Psychologie als schoolvak is broodnodig in deze tijd van burn-outs en depressies

Het is belangrijk dat pubers en jongvolwassenen zich op school niet alleen in het rationele, maar ook in het emotionele bekwamen, schrijft docent Kees van Setten. Dus maak van psychologie een vak op de middelbare school.

Dit is de invloed van corona op onze mentale gezondheid

Wat doet de coronacrisis met onze mentale gezondheid, en welke invloed hebben we daar zelf op? Twee deskundigen vertellen erover, en geven tips.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden