ColumnErik Ex

Orde houden is in een Nederlands klaslokaal een individuele aangelegenheid

Orde houden is in Nederland vooral een individuele gelegenheid, stelt docent geschiedenis en columnist Erik Ex. Dat kan ook anders. 

De voice-over zegt: ‘Het onderwijs kampt al lang met een slecht imago’. Niet gehinderd door de rondvliegende propjes en vliegtuigjes lopen ‘bijzondere stagiaires’ Nicolaas Veul en Tim den Besten ferm door de school. Zo begint ‘100 dagen voor de klas’: onderwijstelevisie van de VPRO.

Nicolaas vraagt zijn stagebegeleider in een volgend shot ‘Ga je me laten spartelen of kom je me helpen?’ Het veelbetekenende antwoord: ‘Ik denk wel dat ik je ga laten spartelen’.

Het is het begin van het schooljaar, pre-corona, in een doorsnee middelbare school in Lelystad. Eén jongen schreeuwt bij het binnenkomen dat hij zijn boeken niet bij zich heeft, een andere leerling loopt in het midden van een presentatie weg. Weer een ander houdt haar koptelefoon op tijdens de les. Ondertussen kauwt ze kauwgom, ze heeft haar jas nog aan.

Orde bevechten

Ik heb klaslokalen van Finland tot Singapore van binnen gezien. Nergens heerst het adagium van vrijheid, blijheid zoals hier in Nederland. In NRC schreef Erik Meester, docent en onderwijsontwikkelaar in Nijmegen, een opinieartikel dat de spijker op zijn kop slaat: ‘Leraren moeten elke les weer op eigen houtje de orde bevechten’. Orde houden is in Nederland een individuele aangelegenheid.

De vorige columnist op deze plek, René Kneyber, schreef een boekje over orde houden in 2011. ‘Het zou prettig zijn wanneer er een helder pedagogisch, didactisch klimaat was in scholen met duidelijk breed gedragen regels’, schrijft hij. ‘Hier zouden nieuwe docenten gemakkelijk aan kunnen schuiven. Helaas heerst er in de meeste scholen volstrekte anarchie.’ 

Een derde van de jonge leraren stopt ermee binnen vijf jaar. Ik vermoed dat dat vaker wel dan niet met klassenmanagement te maken heeft.

Zaak van het collectief

Meester en Kneyber stellen dat orde een zaak zou moeten zijn van het collectief. Er moet een cultuur zijn van ‘hoe wij de dingen hier doen’. Vanaf het begin moet het vaststaan hoe men zich gedraagt, in ieder klaslokaal, in de gangen en in de aula.

Standaard procedures die in elke les worden gevolgd zijn noodzakelijk. Ik werkte ooit op een school waar elke docent op precies dezelfde manier het stil werken aankondigde. De schoolleiding vroeg ons het iedere les te doen, al was het maar vijf minuten. Voor de leerlingen was het heerlijk. Ze wisten precies waar ze aan toe waren.

Enkele jaren terug zond de BBC onderwijs-tv uit: ‘The classroom experiment’. Hier zagen we een docententeam collectieve ingrepen doen om een groep kinderen meer te laten leren. Terug te zien op YouTube. Kneyber heeft een nieuwe versie van zijn boekje aangekondigd. Lerarenteams zouden samen moeten kijken en lezen. Daarna grenzen en procedures opstellen. Dan kunnen we elkaar als professionals steunen in plaats van onze nieuwe collega’s laten spartelen.

Erik Ex is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt voor Schoolinfo, dat zich bezighoudt met onderwijsinnovatie. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden