Onderwijs

Openbare scholen neutraal? Niet met de nieuwe kernwaarden

Een leraar laat in de klas zien wat de coronamaatregelen zijn. De basisscholen in Nederland zijn vandaag weer helemaal open. Beeld ANP

Open­bare scholen zijn niet alleen maar neutraal, zoals vaak wordt gedacht. Om duidelijk te maken waarvoor ze dan wel staan, lanceren de verenigingen voor openbaar onderwijs drie nieuwe ‘kernwaarden’.

Gelijkwaardigheid, vrijheid en ontmoeting. Dat zijn de drie nieuwe kernwaarden van het openbaar onderwijs. De verenigingen voor openbaar onderwijs, de VOS/ABB en de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO), lanceren de waarden vandaag om de identiteit van openbare scholen te versterken en ze handvatten te geven voor hun burgerschapsonderwijs.

De waarden komen voort uit de wettelijke opdracht, schrijven de verenigingen in een toelichting. Volgens de wet is het openbaar onderwijs voor iedereen toegankelijk, eerbiedigt het ieders godsdienst of levensbeschouwing en draagt het bij aan ‘de ontwikkeling van leerlingen met aandacht voor de godsdienstige, levensbeschouwelijke en maatschappelijke waarden in de Nederlandse samenleving’. Bij de kernwaarden hoort ook een nieuwe slogan: ‘openbare scholen - waar verhalen samenkomen’.

“We merken dat er soms onduidelijkheid bestaat over wat een openbare school precies is”, zegt Marco Frijlink, directeur van VOO. “Dat die neutraal zou zijn of geen waarden zou hebben. Soms worstelen scholen bijvoorbeeld met het vieren van religieuze feesten, terwijl dat juist goed past bij de diversiteit van het openbaar onderwijs. De nieuwe kernwaarden maken duidelijk dat het openbaar onderwijs een krachtige identiteit heeft: openbare scholen zorgen ervoor dat alle kinderen welkom zijn en samen leren, ook van hun verschillende achtergronden.”

Aandacht voor geestelijke stromingen

Hans Teegelbeckers, directeur van VOS/ABB, sluit zich daarbij aan. Hij bemerkt soms een ‘doorgeslagen’ terughoudendheid bij openbare scholen als het om religieuze onderwerpen of feesten gaat, zegt hij. “Ik kom tegen dat men bepaalde religies niet wil beledigen en dan maar helemaal geen Kerst viert. Of ze noemen het een winterfeest. Ze praten niet over Jezus, tenzij een leerling erover begint. Dat vind ik te ver gaan. Je hoeft als openbare school natuurlijk niet alle religieuze feesten te vieren, maar het is wel belangrijk dat je aandacht aan geestelijke stromingen besteedt.”

De nieuwe kernwaarden zijn de afgelopen twee jaar ‘van onderop’ tot stand gekomen, in overleg met leerkrachten, wetenschappers en experts. Teegelbeckers en Frijlink hadden ze eigenlijk in maart al willen presenteren, maar de coronacrisis gooide roet in het eten. Ook nu scholen hun handen vol hebben aan de nieuwe maatregelen en de zomervakantie bijna voor de deur staat, is de timing niet optimaal, erkent Teegelbeckers. “We snappen dat scholen druk aan het herstarten zijn, maar ze maken nu plannen voor volgend schooljaar. Hopelijk kunnen ze hier al iets mee. De kernwaarden kunnen een waardevolle toevoeging zijn aan het onderwijsbeleid voor het komende schooljaar.”

Veel te vertellen

Volgens Rudi Meulenbroek, bestuurder van zes openbare scholen in het gereformeerde Kampen, gaat het in de lespraktijk vooral om democratisch besef en dialoog. Hij was nauw betrokken bij de totstandkoming. “In deze christelijke gemeenschap besteden wij op school bijvoorbeeld veel aandacht aan de wereldgodsdiensten”, zegt hij. “Kerstmis is niet alleen voor christenen. We nemen de kinderen mee naar een moskee. We doen pannenkoekenmaaltijden met inwoners.”

Het is een misvatting dat openbare scholen neutraal zouden zijn, zegt Meulenbroek. “Dat idee zit er van oudsher in, omdat je vroeger vooral christelijke scholen van allerlei richtingen had. Als je niet precies wist wat je was, ging je maar naar de openbare school. Daardoor heerst vaak het idee dat wij geen waarden zouden hebben, maar niets is minder waar. Door gelijkwaardigheid, vrijheid en ontmoeting centraal te stellen, willen we laten zien: we hebben juist heel veel te vertellen.”

Lees ook:

‘Striktere regels voor burgerschap tasten vrijheid van onderwijs aan’

Het plan om het vak burgerschap aan te scherpen, schuurt met de vrijheid van onderwijs, vindt hoogleraar Paul Zoontjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden