OnderwijsinspectieLerarentekort

Onderwijsinspectie: door kleine scholen lekken fte's weg

Beeld ANP

Het lerarentekort vormt een bedreiging voor de onderwijskwaliteit in Nederland, constateert de onderwijsinspectie in haar jaarlijkse rapport ‘De staat van het onderwijs’. Zijn grotere scholen een oplossing?

De toon is terughoudend en feitelijk. Nu docenten in ‘haast onmogelijke omstandigheden’ hun werk doen, is het niet het moment om met vingers te wijzen of grote toekomstperspectieven te bespreken, vindt inspecteur-generaal Monique Vogelzang.

Toch komt de onderwijsinspectie ook in deze crisistijd met ‘De staat van het onderwijs’, het jaarlijkse rapport over de trends en ontwikkelingen in het Nederlandse onderwijs. Van basisschool tot universiteit kijken inspecteurs naar zaken als het lerarentekort, kansengelijkheid, doorstroom naar de arbeidsmarkt en het niveau van kennis en vaardigheden.

Wie de eerste pagina’s van het rapport doorbladert, krijgt een relatief gunstige indruk van de huidige stand van zaken. Zo heeft 85 procent van de afgestudeerde jongeren (van mbo tot universiteit) een jaar na hun afstuderen een baan. De gemiddelde diplomahoogte stijgt doordat meer jongeren opleidingen ‘stapelen’, en de cijfers die leerlingen gemiddeld halen voor hun eindexamen zijn sinds 2015 vrij stabiel.

Kritiek op de inrichting van het onderwijs

Maar onder dat ogenschijnlijk gladde oppervlak gaan venijnige stromingen schuil. Zo blijft het aantal leerlingen dat moeite heeft met lezen groeien. Volgens de Oeso is bijna een kwart van de Nederlandse 15-jarigen zo laaggeletterd dat ze niet voldoende kunnen meekomen in de maatschappij. In 2003 was dat nog 11 procent van de leerlingen. Ook de motivatie om te lezen daalt. Ongeveer 60 procent van de 15-jarigen leest alleen als het moet, en 40 procent vindt lezen tijdverspilling.

De inspectie legt geen direct verband met het gebrek aan leraren, maar constateert wel dat het lerarentekort ‘een bedreiging voor de kwaliteit van het onderwijs vormt’. Op sommige plekken lukt het simpelweg niet meer om genoeg leraren voor de klas te krijgen. Zoals in Amsterdam, dat kampt met een tekort van 361 fte, ofwel ruim 11 procent.

In dat licht is de inspectie kritisch op de inrichting van het onderwijs. De grootte van besturen en scholen kan problematisch zijn, schrijft de inspectie. Nederland telt relatief veel kleine scholen: in 2019 hadden bijna 1200 van de 6700 basisscholen minder dan honderd leerlingen.

Kleine scholen scoren vaker onvoldoende

Die kleine schaal is kwetsbaar. Kleine scholen scoren vaker onvoldoende (3 procent) of zeer zwak (1,2 procent) op onderwijskwaliteit. Daarnaast hebben scholen met minder dan 200 leerlingen in verhouding meer onderwijspersoneel dan grotere scholen, waardoor er in het basisonderwijs in Nederland zo’n 3 procent meer leraren nodig zijn.

Met name in de regio’s Amsterdam en Utrecht kan een grote winst geboekt worden, constateert de inspectie. Als kleine scholen opgeheven of zo gecombineerd kunnen worden dat er eenzelfde verhouding tussen het aantal leerlingen en leraren ontstaat als gemiddeld bij vestigingen met meer dan 200 leerlingen, zou dat tot respectievelijk 37 tot 73 fte meer onderwijspersoneel in Amsterdam kunnen leiden, en 39 tot 57 fte in Utrecht.

“We willen de discussie hierover opstarten”, zegt een woordvoerder van de inspectie. “Daarmee bedoel ik niet dat je meteen alle kleine dorpsschooltjes moet opdoeken. Maar als je in steden scholen met minder dan 200 leerlingen in de lucht houdt, lekken er tientallen fte’s weg.”

Lees ook:

Hoe krijgen we scholieren weer aan het lezen?

De leesvaardigheid en het leesplezier van Nederlandse jongeren dalen fors, blijkt uit internationaal onderzoek. Wat schort er aan ons onderwijs en hoe krijgen we scholieren weer de boeken in?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden