ColumnErik Ex

Mijn favoriete motto: Niet alles werkt en niets werkt altijd in het onderwijs

In mijn eerste jaar als bevoegd leraar had ik eens een mooie les over de Middeleeuwen voorbereid. Met de klas gingen we een virtuele tour door Aken maken. Daarvoor zou ik het lesplan en -doel op het bord schrijven, voorkennis ophalen en vijf minuten voor de bel zou ik klassikaal de les evalueren en natuurlijk speciaal controleren of die ene vergeetachtige leerling het huiswerk in zijn agenda had gezet. Bij de start van de les zag ik echter een heel stel rode en betraande gezichten. In de pauze was er geruzied, iets met de groepsapp, jongens tegen meisjes, er was geduwd en gescholden. Kon dit nog wel een leerzaam uur worden?

Op 1 februari stond in deze krant een schitterend essay van oud-lerares en filosofe Hester IJsseling. ‘Je zult altijd onderbroken worden’, schrijft ze, ‘elke dag weer’. Erg is dat niet, want ‘juist daar waar de werkelijkheid aan onze greep ontsnapt – in wat ons toevalt – daar zit de ruimte waarin kinderen hun eigen weg kunnen vinden en een echt mens kunnen worden. Daar zit de vrijheid.’

Dit schooljaar las ik een aantal boeken over evidence informed lesgeven. In deze boeken wordt je voorgehouden hoe het moet. Veel herhalen, time on task, duidelijke uitlegschema’s en stapje voor stapje richting de omschreven leerdoelen. Ik ben niet de enige die zich ermee bezighoudt: ResearchEd, een conferentie over onderwijsonderzoek, was stijf uitverkocht.

Niet alles werkt

Kan al dat onderzoek ons vertellen wat werkt? Of ons leren wat we moeten doen, als we onderbroken worden? Mijn favoriete onderwijsonderzoeker is de Belg Pedro de Bruyckere. Zijn motto: ‘Niet alles werkt en niets werkt altijd in het onderwijs’.

‘In het onderwijs is het de kunst het zekere weten te voorkomen’, schreef IJsseling in 2013 in een essay. We kunnen nog zoveel ervaring opdoen, onderzoek lezen, toetsresultaten verzamelen: zekerheden bestaan niet. We zullen vaak moeten varen op een innerlijk kompas. Toch kunnen we niet gaan zitten twijfelen en meestal is er zelfs geen tijd om collegiaal advies te vragen. We moeten besluitvaardig zijn en handelen (er zitten immers dertig kinderen voor je neus te wachten). Precies daar zit ‘de virtuositeit van de leraar’ volgens pedagoog en filosoof Gert Biesta. Hij verwijst expres naar ‘virtue’ met een tweeledige betekenis: zowel dat wat deugdelijk is als meesterschap in de zin van een ambacht of kunst.

Begrijp me niet verkeerd: elke leraar moet kennisnemen van de onderwijswetenschap om zijn vak bij te houden. Ik sprak ooit een collega die zich erop liet voorstaan nooit een boek over onderwijswetenschappen aan te raken. Dat lijkt me simpelweg onprofessioneel. Nooit zullen deze wetenschappen ons echter genoeg kunnen vertellen wat je het beste kunt doen na een pauzeruzie. Het juiste antwoord is in ieder geval niet gewoon je les opstarten en de betraande gezichten negeren alsof er niets aan de hand is, kan ik u, door schade en schande wijs geworden, inmiddels vertellen.

Erik Ex (32) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt voor Schoolinfo, dat zich bezighoudt met onderwijsinnovatie. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden