Brief

Middelbare scholen: ‘Neem het maatwerkdiploma serieus’

Leerlingen van het Comenius College in de aula bij de start van de eindexamens.Beeld ANP

Hogescholen en universiteiten moeten het maatwerkdiploma serieus nemen, vinden schoolleiders.

Leerlingen die vakken afronden op verschillende niveaus kunnen een ­zogenoemd maatwerkdiploma onvoldoende inzetten voor een vervolg­opleiding. Universiteiten en hogescholen weigeren leerlingen met zo’n diploma. Schoolleiders van meer dan tachtig scholen vinden dat zonde en roepen de onderwijsministers Ingrid van Engelshoven en Arie Slob in een brief op de wet op te rekken.

Het gaat bijvoorbeeld om een leerling die Russisch wil studeren en de meeste vakken op vwo-niveau afrondt. Alleen bij een exact vak als wiskunde lukt dat niet. Of de leerling die dyslexie heeft, alle vakken op vwo-­niveau volgt, behalve Engels. Zij krijgt dan het havo-diploma.

Het belangrijkste bezwaar van de universiteiten en hogescholen: wettelijk is het niet toegestaan om studenten aan te nemen die geen volledig havo- of vwo-diploma hebben afgerond en telt dus het vak op het laagste niveau. “Voor universiteiten staat voorop dat het eindniveau van de middelbare school overeenkomt met de ingangseisen die een universitaire opleiding stelt”, reageert een woordvoerder van de Vereniging voor Universiteiten (VSNU). “Het toelaten van vmbo’ers met vakken op havo-niveau mag wettelijk niet”, vult een woordvoerder van de Vereniging Hogescholen aan. Wel kunnen hogescholen ervoor zorgen dat havo-leerlingen die extra vakken hebben gevolgd op vwo-niveau een hbo-studie versneld afronden.

Experimenteren

De schoolleiders van de middelbare scholen die experimenteren met het maatwerkdiploma wijzen in hun brief aan de onderwijsministers op een passage uit het regeerakkoord. Daarin roept het kabinet op te experimenteren met het toelaten van maatwerkers tot specifieke vervolgopleidingen. Dat gebeurt tot nu toe niet of nauwelijks, zeggen de schoolleiders. Daarom vragen ze de wet aan te passen. “Wat heb je anders aan een maatwerkdiploma”, reageert Adrienne van Pelt, verbonden aan het Cobbenhagenlyceum in Tilburg, tevens initiatiefnemer van de brief.

De oproep wordt gesteund door de VO-raad, destijds de initiatiefnemer van een proef met het maatwerk­diploma. Idee daarachter: de kansengelijkheid bevorderen en talenten optimaal benutten. Naast het volgen van vakken op een hoger niveau, bieden ook veel scholen een zogenoemd versnellingstraject. Leerlingen die makkelijk leren kunnen alle of enkele vakken versneld afronden. “Voor die versnellers kunnen universiteiten en hogescholen wel dingen regelen”, zegt Van Pelt.

Wat de initiatiefnemers van de brief vooral dwarszit is het feit dat buitenlandse studenten die vakken volgen op verschillende niveaus wel binnenkomen op een universiteit. “Ook in die gevallen gaat het om maatwerk, maar zij worden ­probleemloos toegelaten”, aldus Van Pelt. Ze refereert aan Britse studenten die minimaal drie vakken op een zogenoemd A-level-niveau (het hoogste niveau) moeten afronden, terwijl bij Nederlandse studenten het vak op het laagste niveau geldt.

Uitzondering

Volgens de VSNU is het Britse onderwijssysteem niet te vergelijken met het Nederlandse. “In het Verenigd Koninkrijk is het eindexamensysteem met vakken op A-level het hoogst ­mogelijke onderwijs dat genoten kan worden op de middelbare school. Dit is de regel. Het maatwerkdiploma is echter een uitzondering op het bestaande Nederlandse systeem”, aldus een woordvoerder

Het gaat in Nederland overigens om een kleine groep middelbare scholieren die vakken volgt op een hoger niveau. Vorig jaar ging het om 0,1 procent van de vmbo-leerlingen, en 1,2 procent van de havo-leerlingen. Volgens Van Pelt komt dat doordat deze leerlingen weten dat het met een maatwerkdiploma bijna onmogelijk is om te worden toegelaten tot een universiteit of hogeschool. “Het is een kip-eiverhaal.” Als de mogelijkheden worden uitgebreid zouden volgens Van Pelt veel meer leerlingen deze route volgen. Dat denkt ook de VO-raad. “Leerlingen weten onvoldoende wat de meerwaarde is van een maatwerkdiploma”, aldus de woordvoerder.

Van Pelt denkt dat het diploma voor de leerlingen juist stimulerend werkt. “Hun motivatie stijgt omdat ze hun talenten optimaal benutten. Dat hebben we hard nodig in de sector, want motivatie van onze leerlingen is één van de grote uitdagingen voor het Nederlandse onderwijs.”

Het ministerie van onderwijs kon niet inhoudelijk ingaan op de vraag of meer wettelijke ruimte een optie is. Het ministerie verwijst naar een onderzoek over maatwerkdiploma’s dat net is afgerond en waarvan de uitkomsten binnenkort worden gepresenteerd.

Lees ook: 

Het bijlesprobleem los je op met onderwijs op maat

Louise Elffers onderzoekt al jaren schaduwonderwijs in Nederland en zij spreekt van een heuse bijles­generatie. De belangrijkste reden: het ‘vmbo-vermijdingscircus’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden