Nationaal Programma Onderwijs

Merel van Vroonhoven: ‘Het is oorverdovend stil rond het lerarentekort’

Merel van Vroonhoven. Beeld ANP
Merel van Vroonhoven.Beeld ANP

Lerarentekort oplossen en achterstanden wegwerken, meer hoeft een nieuw kabinet in het onderwijs even niet te doen, vindt leerkracht en voormalig topvrouw Merel van Vroonhoven.

Alle mooie plannen om onderwijsachterstanden aan te pakken ten spijt, ze komen uiteindelijk altijd neer op een simpele vraag: zijn er voldoende leraren om het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) uit te voeren? Zijn er zoveel leraren dat we er überhaupt 8,5 miljard euro aan kunnen spenderen? Het lerarentekort is de elephant in the room van de aanpak van de achterstanden in het Nederlandse onderwijs. Dus om haar woorden kracht bij te zetten, duikt leraar-in-opleiding Merel van Vroonhoven een knalroze olifant op uit haar tas als ze aanschuift bij een rondetafelgesprek over het NPO in de Tweede Kamer, dat woensdag gehouden werd.

Van Vroonhoven zat er een halfjaar geleden ook al, want ze is niet zomaar een stagiaire in het speciaal onderwijs. Na een carrière van twintig jaar in het bedrijfsleven, waarin ze onder meer voorzitter was van de Autoriteit Financiële Markten, wilde ze leerkracht worden. De minister van onderwijs vroeg haar enkele maanden na haar carrièreswitch ook als onafhankelijk aanjager voor de aanpak van het lerarentekort. Ze sprak 350 betrokkenen binnen en buiten het onderwijsveld en presenteerde afgelopen juli een doorwrocht advies. Maar daarmee blijkt in het NPO nu weinig tot niets gedaan, moet Van Vroonhoven constateren. “Er klinkt een oorverdovende stilte over het lerarentekort of het gebrek aan schoolleiders.”

Salarissen gelijk trekken

Minister Slob beloofde na haar rapport een taskforce in te richten om het lerarentekort te bestrijden, maar die is er volgens Van Vroonhoven ‘bij mijn weten’ niet gekomen. Ook heeft Slob tijdens de afgelopen regeringsperiode ruim 800 miljoen uitgetrokken voor een structurele verbetering van de lerarensalarissen, “maar het zal pas echt effect hebben als de lerarensalarissen in basis- en voortgezet onderwijs gelijkgetrokken worden”, zegt Van Vroonhoven. Al met al is het Nederlandse onderwijsbeleid een lappendeken van initiatieven en subsidies, die volgens haar veel te weinig onderling verband houden.

“Ik heb mijn hoop gevestigd op een nieuwe minister om een visie te ontwikkelen en de problemen aan te pakken waar die het meest nijpend zijn: bij het gebrek aan leraren, en de achterstanden bij bepaalde leerlingen die ook voor corona al bestonden. Als je hierop focust, betekent dat ook dat bepaalde dingen even moeten wachten: een modern curriculum of passend onderwijs, hoezeer me dat ook aan het hart gaat, kunnen even niet.”

Een bonus kan helpen

Een lichtpuntje in het NPO is dat nu in ieder geval erkend wordt dat leerlingen op scholen in achterstandswijken een grotere leervertraging hebben dan anderen, en dat op deze scholen het lerarentekort ook het grootst is, evenals in het speciaal onderwijs. Van Vroonhoven: “Dat besef was er een jaar geleden nog niet overal. Het is nu zaak dat er een gerichte aanpak komt om leraren voor deze scholen te werven, zoals ook in Amsterdam al gebeurt met een bonus. Uit onderzoek blijkt dat een loonstijging van 20 procent voor leraren op deze scholen kan helpen.”

Hoewel afkomstig uit het bedrijfsleven, kijkt Van Vroonhoven ervan op hoe het Nederlandse onderwijs als een markt is ingericht “met concurrentie tussen scholen in plaats van samenwerking, en financiering op basis van leerling- en studentenaantallen”. Als je ervoor kiest om het lerarentekort echt aan te pakken, zijn er volgens haar ook structurele veranderingen voor de lange termijn nodig. “Betere samenwerking tussen lerarenopleidingen en scholen, want nu kan een stage in het speciaal onderwijs soms bijvoorbeeld niet meetellen voor studiepunten, waardoor er minder studenten in doorstromen.”

Ook eenvormige lerarenacademie helpt

In plaats van honderden uiteenlopende routes naar het leraarschap zou een eenvormige lerarenacademie volgens van Vroonhoven een betere aansluiting bieden op het werk, waardoor ook meer startende leraren behouden kunnen blijven. Zij kan er best inkomen dat zo’n 30 procent van haar medestudenten, zowel jongeren als oudere zij-instromers, de lerarenopleiding nu na een jaar al verlaten. “De opleidingen sluiten onvoldoende aan.”

Is dat nou echt de overtuiging van een voormalige topvrouw van de AFM, NS en ING? “Jazeker, ik vind het na vier stages heel erg leuk om les te geven aan kinderen, maar het gebrek aan professionele autonomie door de grote bureaucratie maakt werkdruk ook onnodig hoog.”

‘8,5 miljard moet veel te snel worden uitgegeven’

In een ‘rondetafelgesprek’ liet de Tweede Kamer zich gisteren door deskundigen informeren over het Nationaal Programma Onderwijs. Wetenschappers en sectororganisaties zijn het erover eens dat de termijn waarin de 8,5 miljard euro uitgegeven kan worden, verlengd moet worden van 2,5 jaar naar 3,5 tot 4 jaar. Volgens Tamar van Gelder van vakbond AOb is het voor scholen te veel gevraagd om voor de zomervakantie te scannen welke achterstanden er zijn opgelopen, en daar ook al meteen de juiste aanpak bij te kiezen. Zij hebben daar meer tijd voor nodig. “Maar je moet de termijn ook weer niet te lang maken”, zegt hoogleraar Roel Bosker. “Neem je tien jaar, dan komt het niet meer ten goede aan de leerlingen die nu op school zitten.”

Vooral de aanpak voor de sociaal-emotionele problemen van scholieren en studenten blijft nog erg vaag, vonden veel sprekers. “Sport en cultuur worden genoemd”, zegt Nienke Luijckx van leerlingenbond Laks, “maar soms kan het ook goed zijn om gewoon even wat minder te doen op school en een dialoog te voeren over hoe het gaat. Wij pleiten voor een balans tussen ontspanning, ontsnapping en ontmoeting.”

Lees ook:

‘Menukaart’ tegen leerachterstanden biedt geen zekerheden, maar wel hulp

Leerlingenorganisaties zijn opgetogen over de ‘menukaart’ die minister Slob maandag presenteerde om de achterstanden in het onderwijs in te lopen. Maar kies als school niet te snel voor een programma, is de waarschuwing.

Zorg dat kinderen beter gaan leren lezen, schrijven en rekenen, waarschuwt de onderwijsinspectie

In ‘De staat van het onderwijs’ roept de Onderwijsinspectie opnieuw op tot structurele verbetering van de vakken taal en rekenen. De problemen zijn dit coronajaar alleen maar groter geworden, de kansenongelijkheid is gegroeid.

In plaats van de 8,5 miljard euro heeft onderwijs structurele oplossing voor lerarentekort nodig

Schuif de 8,5 miljard voor onderwijs terug naar de formatietafel om in te ruilen voor een structurele aanpak, zegt Mohammed Guellaï.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden