Achterstanden in onderwijs

‘Menukaart’ tegen leerachterstanden biedt geen zekerheden, maar wel hulp

Leerlingen van het Keizer Karel College tijdens een les in de RAI. Leerlingen die een vertraging hebben opgelopen, kunnen dit tijdens een speciaal programma inhalen. Zo kunnen er kooklessen gevolgd worden en bijvoorbeeld workshops over plannen of samenwerken. Beeld ANP
Leerlingen van het Keizer Karel College tijdens een les in de RAI. Leerlingen die een vertraging hebben opgelopen, kunnen dit tijdens een speciaal programma inhalen. Zo kunnen er kooklessen gevolgd worden en bijvoorbeeld workshops over plannen of samenwerken.Beeld ANP

Leerlingenorganisaties zijn opgetogen over de ‘menukaart’ die minister Slob maandag presenteerde om de achterstanden in het onderwijs in te lopen. Maar kies als school niet te snel voor een programma, is de waarschuwing.

Een langere schooldag voor iedereen, extra lestijd na schooltijd voor bepaalde leerlingen of een-op-een-begeleiding. Het zijn enkele van de methodes die scholen kunnen kiezen om de achterstanden in het basis- en voortgezet onderwijs in te halen. De opties staan op een keuzemenu dat het ministerie van onderwijs maandag presenteert.

Het kabinet besloot eerder dit jaar 8,5 miljard euro te investeren om de door corona ontstane achterstanden in het onderwijs in te lopen. Daarvan is 6 miljard euro bedoeld voor het primair en voortgezet onderwijs.

Met de menukaart, die in overleg met leraren, onderwijsorganisaties en wetenschappers is opgesteld, wordt die investering nu uitgewerkt. Het is aan scholen om voor het komende jaar een plan van aanpak te maken, waarbij ze maatregelen uit de lijst kunnen kiezen. Per optie staat aangegeven wat het per leerling kost en wat het oplevert.

Welke ingreep heeft het meeste effect?

De duurste ingrepen zijn voor- en vroegschools onderwijs op peuterscholen, een-op-een-begeleiding, klassenverkleining en de inzet van onderwijsassistenten. Toch zijn dit over het geheel genomen niet de effectiefste interventies. Dat zijn juist weer de goedkope aanpakken van ‘leren-leren’, motiveren en feedback geven. De veelgebruikte programma’s als uitbreiding van de lestijd en zomerscholen hebben een klein effect.

Scholen krijgen per leerling minimaal 700 euro. Scholen waar de achterstanden relatief groot zijn, kunnen op een hoger bedrag rekenen. Ze moeten de besteding van het geld verantwoorden in de plannen die ze indienen en in hun jaarverslag.

Nienke Luijckx, voorzitter van leerlingenbond Laks, is van de menukaart van effectieve onderwijsinterventies ‘enthousiaster geworden dan ze van tevoren had gedacht’. Het belangrijkste vindt het Laks dat er ook programma’s zijn voor leerlingen die sociaal-emotioneel in de knoop zijn geraakt.

Geen overhaaste beslissingen

Scholen moeten nu geen overhaaste beslissingen nemen bij het kiezen van een aanpak, vindt Daniëlle Woestenberg, voorzitter van CNV Onderwijs. “Het is beter om een goede keuze voor extra’s in zorgvuldige afstemming te maken dan om onder druk te kiezen voor een interventie die later toch niet blijkt aan te sluiten bij de behoefte. Dat geeft alleen frustratie, is slecht voor iedereen en zonde van het geld.”

De programma’s uit de menukaart zijn vertalingen van vooral Angelsaksisch onderwijskundig onderzoek. Hoe de effecten zijn op specifiek Nederlandse scholen staat vooralsnog niet vast. Iedere school zal een eigen analyse en inschatting moeten maken welke interventie het beste bij de situatie op die specifieke instelling past.

Effectieve programma’s uit de menukaart

Sportieve activiteit

Onderwijskosten: 370-450 euro per leerling
Doel: verbetering welzijn
Effect: Over het algemeen is het effect van sportactiviteiten op de schoolprestaties positief, maar klein. Gemiddeld zou een leerling er per leerjaar twee maanden extra op vooruit kunnen gaan. In het Verenigd Koninkrijk zijn ook voorbeelden van grotere effecten van sport op bijvoorbeeld reken- of wiskunderesultaten te zien, als de sportactiviteit wordt gecombineerd met een gestructureerd reken- of wiskundeprogramma. Uit één studie kwam zelfs een sprong van tien maanden extra vooruitgang naar voren. Leerlingen werden door de sport gemotiveerd om extra lessen wiskunde te volgen.

Feedback geven

Onderwijskosten: 93 euro per leerling
Doel: bijspijkeren kennis en vaardigheden
Effect: Goede feedback kan de effectiefste interventie zijn waarbij leerlingen een achterstand van acht maanden in een leerjaar kunnen inlopen. Feedback moet spaarzaam en alleen op de juiste momenten gegeven worden, dan kan het bijdragen aan doorzettingsvermogen. De kosten van feedback zitten ’m vooral in een training hierin aan docenten, waarbij hun bijvoorbeeld aangeleerd wordt specifiek, nauwkeurig en duidelijk zijn. Slechte feedback heeft juist een negatief effect op de leerprestaties.

Een-op-een-begeleiding

Onderwijskosten: 800 euro per leerling
Doel: bijspijkeren kennis en vaardigheden
Effect: Korte, regelmatig terugkerende sessies (3 tot 5 keer per week een half uur) gedurende een periode van zo’n zes tot twaalf weken blijken tot het beste resultaat te leiden. De instructie moet een aanvulling zijn op het reguliere onderwijs. Als de docent deze begeleiding zelf geeft, heeft dat wel twee keer zoveel effect als een vrijwilliger of onderwijsassistent die daarvoor wordt ingezet. In sommige gevallen leidt een-op-een-begeleiding tot meer verbetering, maar in andere gevallen blijkt instructie in groepjes van twee of drie net zo effectief of zelfs effectiever. De leerwinst kan wel zo’n vijf maanden op een leerjaar bedragen.

Lees ook:

Er komt een menukaart met onderwijsprogramma’s. Maar hoe weet je welk programma werkt?

In het Nationaal Programma Onderwijs presenteert het kabinet vandaag een ‘menukaart’ met onderwijsprogramma’s die bewezen effectief zijn in de klas. Er is een ongekend bedrag van 8,5 miljard euro voor vrijgemaakt. Maar kan dat wel: ‘bewezen effectief’ onderwijs?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden