null Beeld
Beeld

ColumnErik Ex

Leren hoort op school, niet daarbuiten, waar de markt zijn slag slaat

Erik Ex

De zenuwslopendste weken van het schooljaar zijn weer aangebroken. Twee weken geleden: toetsweek. Vorige week: nakijkweek. En deze week? Cijferweek. Er hangt een compleet andere sfeer in de school. De focus ligt niet op de leerstof, maar op cijfers. Huilende kinderen in de gang zijn geen uitzondering. Ik had er deze week twee. De leerlingen voelen het haarfijn aan: in onze prestatiemaatschappij maken hun scores het verschil.

En ouders snappen het steeds beter: tussen 1995 en 2015 zijn ze tien keer meer gaan uitgeven aan bijles. Een kwart van de leerlingen maakt inmiddels gebruik van schaduwonderwijs. Afgelopen week kwam de Onderwijsraad daarom met een advies: zorg dat bijlessen voor iedereen toegankelijk zijn en bekostig scholen zodat ze leerlingen kunnen bieden wat nodig is. Is dit nu de oplossing?

Wat ik hier toch miste was een uitspraak over het huiswerk zelf. Elke keer dat wij het opgeven verplaatsen we een deel van het leren naar huis. De plek waar de kansen van leerlingen ongelijk en ongewis zijn. De plek waar de markt zijn slag slaat.

Elke leraar weet dat gedurende het blok menig leerling huiswerk weinig serieus neemt en vlak voor de toets begint te studeren. Het is veelzeggend dat leerlingen alleen déze activiteit ‘leren’ noemen.

Zweten, weten en vergeten

Dit leidt tot wat in het kort ‘zweten, weten en vergeten’ genoemd wordt. Leerlingen hebben veel kennis op korte termijn, maar vergeten het meeste weer binnen een paar dagen. Zo werkt ons geheugen nou eenmaal. Op lange termijn wordt er zo weinig geleerd.

Leren gebeurt bij voorkeur op school, in de lestijd. Daarvoor zijn orde, rust en effectieve lesmethodes nodig. Die structuur is de voornaamste dienst die de meeste huiswerkinstituten bieden: telefoon weg, zitten en aandacht bij de lesstof. Meer is het niet, ze worden gerund door onbevoegde studenten als bijbaantje. Wanneer structuur terugkomt in de scholen profiteren leerlingen (en hun ouders’ portemonnee): het huiswerk kan drastisch worden teruggebracht.

Uit onderzoek blijkt: hoe jonger het kind des te minder huiswerk zin heeft. Twintig tot dertig minuten huiswerk per dag is voldoende voor een brugklasser. Doe er per leerjaar tien minuten bij, kom je in de zesde aan ruim een uur huiswerk per dag. Voor leerlingen die dat nodig hebben kan hiervoor een plek op school aangeboden worden. Daar kunnen ze immers ook studenten voor in dienst nemen.

Piekbelasting

Om dit te bereiken moet het lerarenteam wel afspraken maken die nu zelden gemaakt worden: op welke dagen krijgen ze huiswerk voor welk vak? Hoe houden we het binnen de perken en zorgen we dat leerlingen het ook echt doen? Alleen dan kan piekbelasting worden voorkomen.

Is het daarna voorbij met het schaduwonderwijs? Vast niet, de onderwijscompetitie is een veelkoppig monster. Maar mogelijk vermindert het wel met 63 procent: het percentage ouders dat volgens het rapport van de Onderwijsraad zegt bijles in te kopen omdat de school niet de ondersteuning biedt die nodig is. Wat mij betreft het meest schokkende gedeelte van het advies.

Erik Ex (1987) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden