CPB-onderzoek

Leenstelsel schrikt studenten niet af, maar zorgt wel voor meer schuld

Het studentenprotest op de Dam in Amsterdam. Beeld ANP

Voor de toegankelijkheid van het onderwijs is het niet nodig het leenstelsel te schrappen, concludeert het Centraal Planbureau in een rapport. Detail: de mbo’ers zijn niet meegenomen in de studie.

Wat te doen met het leenstelsel? Het is een belangrijke vraag die op tafel ligt voor een nieuw te vormen kabinet. Een Kamermeerderheid wil ervan af, maar onderwijsminister Ingrid van Engelshoven wil eerst een gedegen evaluatie.

Het Centraal Planbureau (CPB) doet een eerste duit in het zakje en concludeert in een dinsdag verschenen rapport: het leenstelsel heeft niets veranderd aan de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Havo- of vwo-scholieren uit de verschillende inkomensgroepen kiezen net zo vaak voor hogeschool of universiteit als voor de invoering. Ook heeft het leenstelsel geen invloed op de studiekeuze.

Leentrends

Wat vooral opvalt in de CPB-studie: studenten lenen vaker en meer sinds de invoering van het leenstelsel. Neem de studenten afkomstig van de havo. Zij raakten hun beurs van 80 euro per maand kwijt, maar gingen daarvoor in de plaats wel 180 euro meer lenen. Bij de vwo’ers lag dat bedrag nog hoger. Zij raakten 125 euro aan beurs kwijt en gingen 280 euro lenen. De oorzaak is gissen, zegt Jonneke Bolhaar, programmaleider onderwijs bij het CPB. “Als je toch al leent kan het zijn dat de drempel lager wordt om nog meer te gaan lenen.”

Het zijn dit soort trends waar politieke partijen zich zorgen over maken. Daarom blijft CDA-Kamerlid Harry van der Molen van mening dat het leenstelsel zijn langste tijd heeft gehad. Daar verandert het CPB-rapport niets aan. “Je studie mag geen hypotheek leggen op de rest van je leven.” 

Van der Molen denkt bovendien dat een groot deel van de studenten de studieschulden straks niet kan afbetalen. “Daar moet de belastingbetaler dan alsnog voor opdraaien.” Daar komt nog eens bij dat de schulden vanwege de coronacrisis toenemen, verwachten studentenorganisaties, omdat studenten hun bijbaantjes kwijtraken. Ook als de studenten de arbeidsmarkt betreden, liggen de banen waarschijnlijk niet voor het oprapen en dat heeft weer invloed op het afbetalen van de schuld.

Mbo’ers zijn lastiger te volgen

Als het over het leenstelsel gaat, is er nog een andere zorg: de doorstroom van mbo naar hbo. Die stokt al jaren. Het kan zijn dat het leenstelsel daar invloed op heeft omdat mbo’ers een grotere leenaversie hebben dan vwo’ers en havisten, maar zonder gedegen onderzoek is het lastig uitspraken doen. Het CPB onderzocht dit aspect niet. Dat heeft vooral een technische reden: mbo’ers zijn gedurende hun studie minder precies te volgen dan havisten en vwo’ers. Dan is vergelijken ingewikkelder, aldus Bolhaar.

Voor een politieke afweging over het leenstelsel is die doorstroom van mbo naar hbo van groot belang. Jurgen van der Hel, voorzitter van Jongerenorganisatie Beroepsonderwijs, betreurt het dat het CPB dit niet heeft onderzocht. “Mbo’ers krijgen nu snel een baan vanwege een aantrekkende arbeidsmarkt (we spreken dan over precoronatijden, red.), terwijl ze wel de capaciteit hebben voor het hbo. Maar de keuze tussen salaris versus schuld is snel gemaakt.”

Het CPB doet hier geen uitspraken over, maar overweegt wel nader onderzoek. Als daaruit blijkt dat het leenstelsel wel degelijk invloed heeft op de doorstroom van mbo naar hbo, moet het wellicht voor deze groep studenten worden aangepast, aldus het CPB. Voor Kamerlid Van der Molen is het aspect cruciaal. Het zijn met name ouders van havisten en mbo’ers die het CDA-Kamerlid mailen met zorgen over het leenstelsel. “Jammer dat het nu niet is meegenomen. Je zou daarom denken dat de harde conclusie die het CPB nu trekt, iets zou moeten worden genuanceerd.”

Lees ook: 

Extra lenen nu de bijbaan wegvalt? Studenten moeten er niet aan denken

Studentenorganisaties en het Nibud vinden dat studenten financieel gecompenseerd moeten worden voor de extra leningen die ze nu afsluiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden