Lerarenlek

Jonge leraren verlaten voortgezet onderwijs omdat ze geen vast contract krijgen. ‘Dit valt niet uit te leggen’

Jonge leraren houden het snel voor gezien, de oude garde blijft over.  Beeld ANP
Jonge leraren houden het snel voor gezien, de oude garde blijft over.Beeld ANP

Jonge leraren in het voortgezet onderwijs hebben weinig zicht op een vast contract. Daarom verlaten zij het onderwijs, waardoor het lerarentekort juist toeneemt, zo waarschuwen vakbonden.

Ondanks het groeiende lerarentekort, hebben jonge docenten in het voortgezet onderwijs relatief weinig perspectief op een vast contract. Dat is voor deze docenten vaak een reden om het onderwijs te verlaten, waardoor het lerarentekort juist toeneemt, waarschuwen de Algemene Onderwijsbond (Aob) en vakbond CNV. Zij spreken van een ‘lerarenlek’.

Middelbare scholen besluiten docenten na de drie maximaal toegestane tijdelijke dienstverbanden vaak geen vast contract aan te bieden, constateert hoofdbestuurder van de Aob Kim van Strien. In plaats daarvan plaatst de school een nieuwe vacature voor dezelfde functie, zodat opnieuw een tijdelijk contract kan worden uitgedeeld.

Een jaar na hun afstuderen, heeft circa 55 procent van de docenten op de middelbare school een vaste baan, blijkt uit de ‘Trendrapportage arbeidsmarkt leraren 2020’ van het ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschappen (OCW). Terwijl in het basisonderwijs meer dan 80 procent na een jaar werken een vast dienstverband heeft.

Frustrerende jaren van schoolhoppen

Zo behouden middelbare scholen een flexibele schil leraren. Maar na frustrerende jaren van hoppen van de ene naar de andere school en geringe kansen op de woningmarkt door het uitblijven van een vast contract, verlaten gedesillusioneerde docenten het onderwijs, aldus Van Strien. “We krijgen deze zomer steeds meer signalen van docenten die het helemaal beu zijn opnieuw te moeten solliciteren. Dit valt niet uit te leggen in tijden van ongekende lerarentekorten.”

Vooral vanwege prognoses dat het aantal leerlingen in een regio op termijn afneemt, zijn scholen huiverig om over te gaan tot vaste dienstverbanden voor docenten, erkent Erika Diender-van Dijk, bestuursvoorzitter van scholengemeenschap Quadraam met veertien scholen in de regio Arnhem. Wel krijgt ze ‘altijd alle vacatures vervuld’, zegt ze. Hoe lang het duurt voordat die prognoses uitkomen verschilt. Zo ontstaat de situatie dat scholen jaarlijks de ene lading docenten met een tijdelijk dienstverband inwisselen voor de volgende.

En dat ondermijnt de continuïteit van het onderwijs, zegt Henrike Gootjes, die na twee jaar lesgeven in verschillende kunstvakken moet vertrekken bij Quadraam. Steeds een nieuwe docent inwerken is bepaald niet bevorderend voor de kwaliteit, zegt ze. “Voor mijn komst hadden leerlingen al even geen les in mijn vak, omdat de school geen docent kon vinden. Daarom hoopte ik eindelijk op een vast contract. Helaas, op deze manier zie ik geen basis om in het onderwijs te blijven.”

Docenten in opleiding voor de klas

Omdat scholen er vervolgens vanwege een gebrek aan kandidaten lang niet altijd in slagen een adequate vervanger te vinden, worden docenten in opleiding voor de klas gezet. Of zijn scholen genoodzaakt over te schakelen op veel duurdere zzp’ers of detacheringsbureaus, zoals gebeurt op scholengemeenschap Pantarijn met vier scholen in het westen van Gelderland. Zo nam de school afscheid van verschillende docenten, terwijl vervolgens nauwelijks werd gereageerd op openstaande vacatures voor diezelfde functies.

Opvallend is dat het lerarenlek zowel binnen als buiten de Randstad voorkomt, zien de vakbonden. Niet alleen in krimpregio’s, maar ook in bijvoorbeeld Amsterdam. Vooral bij vakken waar geen of een ‘klein‘ lerarentekort is, zoals geschiedenis en gym, maar soms ook voor Nederlands, het schoolvak dat juist dringend behoefte heeft aan nieuwe docenten, ziet Van Strien van de Aob. “Dit is natuurlijk geen reclame om alsnog het onderwijs in te gaan.”

Het lerarenlek is een bekend fenomeen, reageert een woordvoerder van het ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschappen. Tussen 2011 en 2019 nam het aandeel leraren met een vast dienstverband in het voortgezet onderwijs met 5 procent af, blijkt uit de trendrapportage van het ministerie. Vooral door het vertrek van docenten die met pensioen gaan. Met het toenemen van lerarentekorten worden inmiddels weer iets vaker vaste contracten uitgedeeld aan jonge docenten, ziet het ministerie. Maar het aantal vacatures stijgt nog steeds. “Wel zijn er grote verschillen tussen scholen.”

Lees ook:

De begeleiding van startende docenten moet beter

In de eerste jaren van hun carrière is de uitstroom van docenten hoog. De begeleiding van starters gaat vaak nog niet goed.

Lerarentekort zo dringend dat ouders nu ook zelf leerkrachten kunnen werven

Ouders die zich er zorgen over maken dat er na de zomer geen leraar voor de klas staat, kunnen nu gratis vacatures plaatsen op Onderwijsopties.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden