Onderwijs

Inspectie oordeelt keihard over Utrechtse school met kleine klassen en weinig huiswerk

De vestiging van de School voor Persoonlijk Onderwijs in Utrecht. Hier krijgen leerlingen, in klassen van zestien, vier dagen per week les.Beeld Werry Crone

Een vernieuwende school met kleine klassen en weinig huiswerk. Op papier een prachtig onderwijsconcept. Maar de inspectie oordeelt zeer kritisch over de School voor Persoonlijk Onderwijs in Utrecht. De school probeert publicatie van het inspectierapport tegen te gaan. Vrijdag doet de rechter uitspraak.

 Er ontstaat maandagmiddag even onrust in de Utrechtse rechtbank. Misha van Denderen, de bedenker en bestuurder van de School voor Persoonlijk Onderwijs (SvPO), verzoekt de rechter de zitting achter gesloten deuren te laten plaatsvinden. Inzet van de strijd: een zeer kritisch inspectierapport over de SvPO-vestiging in Utrecht. De advocaat van Van Denderen, Wouter Pors, voert aan dat het inspectierapport privacygevoelige informatie bevat over ouders en docenten en dat is niet bestemd voor buitenstaanders. Maar voor kritische ouders die de zitting willen bijwonen is dit opnieuw een bewijs van de strategie van Van Denderen: publiciteit mijden, kritische geluiden zoveel mogelijk buiten de deur houden. Van Denderen krijgt geen gelijk van de rechter. De zitting is openbaar.

Het is niet de eerste keer dat Van Denderen rechtszaken voert over kritische inspectierapporten. Dat gebeurde vorig jaar al toen er kritiek was op de SvPO-scholen in Geldermalsen, Kapelle en Hardegarijp. De strijd van Van Denderen tegen de inspectie, die hij omschrijft als wichelroedeloper, eindigt soms in een overwinning. Zo moest de inspectie bepaalde passages van de rechter aanpassen, waarna de rapporten openbaar werden. In een kort geding eiste de SvPO vervolgens dat de inspectie de rapporten van haar site zou verwijderen, maar deze strijd verloor Van Denderen.

Onveilig sociaal-pedagogisch klimaat

De Utrechtse zaak is van een andere orde. De inspectie besloot bij de Utrechtse vestiging uitvoerig onderzoek te doen na klachten van docenten en ouders over een onveilig sociaal-pedagogisch klimaat op de middelbare school. Het oordeel is keihard. De inspectie noemt de school ‘zeer zwak’, een kwalificatie die de andere scholen niet kregen. De precieze motivatie is nog geheim. Maar uit de rechtszaak valt op te maken dat het onveilige klimaat en het onderwijs daar debet aan zijn. 

Met zo’n rapport op zak kan de school wel inpakken, zegt Pors in de rechtszaal. Het is een van de redenen dat de SvPO publicatie aanvecht. “Het heeft invloed op de keuze van ouders voor een school, en het kan ertoe leiden dat ouders hun kinderen uitschrijven. En zo’n teruglopend leerlingenaantal leidt weer tot minder bekostiging. Dat is extra erg omdat de SvPO al met kleine klassen werkt.”

Kleine klassen, minder huiswerk

De School voor Persoonlijk Onderwijs met inmiddels acht vestigingen in Nederland heeft het volgens Maarten de Jong op papier goed voor elkaar. De Jong is voormalig docent Frans op de vestiging in Utrecht. De school werkt met kleine klassen van zo’n zestien leerlingen; een schoolweek bestaat uit vier dagen van negen tot vijf. En er wordt beloofd dat het huiswerk binnen de perken blijft. Ook probeert de SvPO bureaucratische rompslomp en de daaraan verbonden kosten te mijden door enkel te werken met een conciërge, een schoolleider en docenten. Geen decanen, geen conrector, geen zorgcoördinator. Zo houden we de kosten laag, aldus Van Denderen.

Zeer efficiënt, zoals een bedrijf, zegt De Jong daarover. “Het past bij zijn achtergrond.” Van Denderen is filosoof en econoom en kwam twaalf jaar geleden in het onderwijs terecht na een carrière als ICT-ondernemer. Ook zijn vrouw Suzan Polet vervult een belangrijke rol binnen SvPO. Ze is betrokken bij de oprichting van de verschillende SvPO-scholen en is directeur van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs, haar man voorzitter.

‘Tussen de 30 en 40 procent van de leerlingen komt boven het basisschooladvies uit’

Het onderwijsconcept is op papier simpel: alle leerlingen krijgen dezelfde lesstof aangeboden. Een leerling met vwo-capaciteiten kan zich verdiepen door iets extra’s te doen. En een leerling die iets lager scoort, mag iets langer over de lesstof doen, maar de toetsen zijn voor alle niveaus hetzelfde. Het zorgt ervoor dat veel leerlingen met bijvoorbeeld een vmbo-advies beter presteren. “Per saldo komt tussen de 30 en 40 procent van de leerlingen boven het basisschooladvies uit”, aldus Van Denderen. “Voor mijn twee kinderen werkt dat klassikale systeem heel goed”, vult Suzanne den Tuinder, MR-voorzitter, aan. “Ze kwamen binnen met een havo-advies, en beiden zitten daar nu boven. Ze hebben het erg naar hun zin.”

Alles wordt digitaal bijgehouden. Er wordt gewerkt met percentages. Leerlingen moeten iedere dag een bepaald percentage van de lesstof afronden. Daar gaat het volgens De Jong fout. “Het is heel beperkend, want de vaardigheden van de leerlingen worden niet getest. De vwo-leerling die aan een half woord genoeg heeft, moet alle stappen doorlopen, terwijl een vmbo-leerling veel stress ervaart. Wekelijks hadden wij een overleg met alle docenten om de leerlingen te bespreken. Een goed initiatief. Maar die gesprekken gingen op een gegeven moment alleen nog over de vraag of leerlingen achterliepen en hoeveel.”

De Jong zag leerlingen uit zijn klassen onderdoor gaan aan dit systeem. Thuis konden ze de percentages die rood kleurden als de lesstof niet af was moeilijk opkrikken, want huiswerk kent de school nauwelijks en inloggen op het systeem is daar niet mogelijk.

“Ik had op een gegeven moment een kind dat met grote tegenzin naar school ging”, zegt Linda Slagter. Haar zoon zit sinds de zomer op een andere school. “Ik hielp hem regelmatig, maar de volgende dag was er weer een achterstand in het systeem en begon de stress weer van voor af aan.” Ook de inspectie is kritisch op het systeem. Dat geldt zeker voor mavo-leerlingen die onvoldoende aan hun trekken zouden komen binnen de SvPO in Utrecht.

Van Denderen bestrijdt dat: “We zouden voor sommige leerlingen geen gespecialiseerde zorg hebben of ze niet snel genoeg naar het speciaal onderwijs verwijzen. We vinden dit niet terecht. We zijn met ons persoonlijk onderwijs goed in staat om een inclusieve school te zijn.”

Beeld AP

Wat Van Denderen vooral stoort is het feit dat de inspectie niet kijkt naar de leerprestaties van leerlingen bij beginnende scholen. Dat schrijft hij ook in een e-mail aan zijn personeel aan de vooravond van het bezoek van de inspectie. “Die komt bevestiging zoeken van ‘signalen’ die ze heeft ontvangen van klagende ouders en boze docenten”, schrijft hij in de mail die in handen is van deze krant. “Het is een taaie discussie tegen een overheersend paradigma. We hopen dat je bedenkt dat het bijzonder is dat je niet voor een gemiddelde school werkt, maar voor eentje die in de voorhoede speelt van de onderwijssector”, geeft hij zijn personeel mee.

Van Denderen: “Het oordeel van de inspectie is willekeurig en subjectief.” De bestuursvoorzitter doelt op het feit dat zoveel leerlingen een hoger niveau halen. Maar de inspectie is niet onder de indruk van het argument van Van Denderen en reageert: “Als de resultaten op orde zijn, betekent dat niet automatisch dat de school op orde is. Ook het sociaal-pedagogische klimaat is van belang.”

Laptop afgepakt

Dat laat te wensen over, oordeelt de inspectie. De Jong onderschrijft dat volledig. Tekenend is bijvoorbeeld dat het personeelsverloop op de school in Utrecht groot is, en dat relatief veel kinderen vertrekken. De Jong herinnert zich een voorval met een laptop. Die moet ieder kind aanschaffen. “Na herhaaldelijke mails van de directie hadden de ouders van dit meisje het schoolgeld nog niet betaald. Op een gegeven moment kwam de schoolleider de klas binnen, en pakte de laptop van het meisje af. Dat was zo pijnlijk.”

Ouders hebben meer voorbeelden. Kinderen werken vaak door in de vakantie omdat ze een achterstand hebben opgelopen. Er wordt gedreigd met het uitsluiten van een taalreis als de schade die is ontstaan niet op tijd ingehaald is. En de zoon van Martine de Vos, inmiddels verkast naar een andere school, mocht alleen meedoen met de kerstlunch en niet met de kerstviering omdat hij zijn werk nog niet af had. “Mijn zoon die zeer accuraat werkt, maar soms iets langzamer is, werd depressief van die constante druk.”

Dat onveilige klimaat heeft volgens ouders en docenten ook te maken met het sobere karakter van de school. Op papier lijkt zo’n school zonder extra personeel gunstig, maar in de praktijk pakt dat anders uit, aldus de kritische ouders. Als leerlingen om wat voor reden dan ook extra aandacht nodig hebben, is er geen decaan of zorgcoördinator die inspringt. Leerlingen worden onmiddellijk doorverwezen naar de schoolleider, die bovendien maar de helft van de week aanwezig is omdat hij ook de Amsterdamse vestiging runt.

“Je krijgt gekwetste kinderen die niet voor zichzelf opkomen, en zichzelf niet ontplooien als autonome individuen”, zegt Raymond van Dongen die een zoon had op de school. 

Deze groep ouders beïnvloedt het oordeel van de inspectie negatief, zegt Van Denderen. Hij spreekt over een actiegroep die de media succesvol voor hun karretje spant. De inspectie bestrijdt dat en zegt juist zeer zorgvuldig te werk te zijn gegaan.

‘Als ik de mentor wil spreken is dat altijd mogelijk’

“Deze school wordt echt onrecht aangedaan”, zegt Suzanne den Tuinder die zich niet herkent in een onveilig klimaat. “Deze ouders hadden verkeerde verwachtingen. Persoonlijk onderwijs betekent in dit geval niet dat iedere leerling een individueel leertraject krijgt aangeboden. Het betekent wel kleine klassen. Bovendien vind ik dat er veel aandacht is voor de leerlingen. Als ik de mentor wil spreken over de voortgang van mijn kind, is dat altijd mogelijk. Dat is nog eens iets anders dan het standaard 10-minutengesprek.” Linda Slagter bestrijdt dit: “Mijn zoon is een gemakkelijke leerling. Hij zit nu in een vwo-klas. Hij heeft geen extra zorg nodig gehad.”

En hoe kijkt Den Tuinder aan tegen het zeer kritische oordeel van de inspectie? “De school zoekt de randjes op. Dat is logisch. Het is inherent aan een vernieuwende school. Af en toe ga je een grens over.”

Lees ook: Utrechtse school ligt onder vergrootglas van onderwijsinspectie

Ouders van de School voor Persoonlijk Onderwijs klagen de school aan voor het niet naleven van de wet op medezeggenschap. De Inspectie van het Onderwijs kijkt kritisch mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden