OpvoedvraagZelfstandigheid

Hoe zorgen we dat onze zoon meer zelf doet?

Een boterham smeren, veters strikken, kleren aantrekken. Een 8-jarige jongen wil dat zijn ouders hem helpen. Hoe maken ze hem wat zelfstandiger?

Ooit gaat je kind het huis uit en op zichzelf wonen. Maar dat vooruitzicht is nog ver weg voor een basisschoolkind. Toch probeer je als ouder van jongs af aan de zelfstandigheid van je kind te stimuleren. Al gaat dat niet altijd even makkelijk, ervaart een moeder. “Wij zouden graag willen dat onze zoon van 8 jaar wat meer dingen zelf doet. Veters strikken, boterhammen smeren, aan- en uitkleden: hij treuzelt en zegt dat hij het niet kan. Terwijl zijn oudere zus al die dingen al wel deed toen ze zijn leeftijd had.”

Moeder denkt niet dat hij er gewoon geen zin in heeft. “Hij vindt het vooral lastig om iets zelf te doen, omdat het dan volgens hem niet goed genoeg gebeurt. Zo zitten zijn veters dan niet strak genoeg of heeft hij pindakaas op zijn handen. Hij wil het pas zelf doen als hij zeker weet dat hij het goed kan. We stimuleren hem wel en geven hem complimentjes als hij dingen zelf doet. Maar we merken dat we regelmatig kiezen voor de weg van de minste weerstand: het is net zo makkelijk en snel om dingen voor hem te blijven doen. Hoe kunnen we hem wat zelfstandiger maken?”

“Herkenbare vragen”, zegt Daniëlle Schollaart, pedagoge bij Apetrotse Kinderen. “Er zijn heel wat ouders die hier mee rondlopen. Wat kan mijn kind al zelf, wat kan ik van hem verwachten en waar heeft hij nog hulp bij nodig?”  

Zorgen is goed, maar te veel zorgen niet

“De mens is van nature gemakzuchtig en het is best lekker wanneer je ouders je veel uit handen nemen”, zegt Ingeborg Dijkstra, pedagoge van Stepping Stones. “Ouders moeten zich hier bewust van zijn. Zorgen is goed, maar te veel zorgen niet. Je mag op een gegeven moment best meer dingen van je kind verwachten.” 

Toch denkt Dijkstra niet dat dit jongetje gemakzuchtig is. “Hij wil zeker weten dat iets lukt voordat hij eraan begint. Dat zijn perfectionistische trekjes en dat heeft waarschijnlijk te maken met een gebrek aan zelfvertrouwen. Hij is bang om iets fout te doen.” 

En dat vraagt om een andere benadering, zeggen beide pedagogen. Kleine stapjes zetten, is het devies. “Kinderen zijn heus gemotiveerd om te leren en dingen zelf te doen. Vraag dingen van je kind die nét buiten zijn comfortzone liggen, maar niet in zijn paniekzone”, zegt Schollaart. “Je wilt niet dat hij denkt: ik kan het toch niet, maar dat hij ervaart: hé, dit lukt me wel.”  

Focus op de inspanning, niet op het resultaat

Het is goed als ouders hem regelmatig complimentjes geven. Dijkstra: “Als je een compliment geeft, roep dan niet zomaar ‘goed gedaan zeg!’ Maar benoem wát hij goed heeft gedaan: wat heb je een mooie lus gemaakt, nu maak ik de strik voor je af.” 

Focus op de inspanning die je kind levert en niet het resultaat, zo stimuleer je de groeimindset en kan je kind zelfvertrouwen ontwikkelen en zal hij steeds een stapje verder gaan. Bedenk dat elk kind zich in zijn of haar eigen tempo ontwikkelt. “Dus vergelijken met zijn grote zus of leeftijdsgenootjes is niet verstandig als je het mij vraagt”, zegt Dijkstra.

Het is logisch dat een kind tijd nodig heeft om dingen te leren, de een wat meer dan de ander. Dijkstra: “En dat is een valkuil voor ouders die snel de deur uit moeten of vinden dat het anders zo’n troep wordt. Laten we vooropstellen: het is niet altijd handig als je kind vijf minuten bezig is met een boterham smeren. Soms mag je het snel overnemen, maar geef hem dan op een ander moment wel die ruimte om het zelf te proberen.”

Schollaart: “Als je het altijd overneemt, leert je kind niet om zelf na te denken en tot een oplossing te komen. Je geeft je kind dan de boodschap dat hij het nog niet zelf kan.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden