null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

De OpvoedvraagStress

Hoe voorkomen we examenstress bij onze 17-jarige zoon?

Een 17-jarige jongen maakt zich grote zorgen over zijn eindexamen. Hij ontspant niet en is bang dat hij straks volledig blokkeert. Zijn ouders willen hem helpen, maar hoe?

In menig gezin schieten de stresslevels deze weken weer door het plafond. Oorzaak: de eindexamens. Een moeder maakt zich zorgen. “Onze 17-jarige zoon zit in 5 havo en is een harde werker. In de tweede klas is hij blijven zitten. Sindsdien gaat het goed op school, al krijgt hij het niet voor niets. Rondom toetsweken heeft hij het zwaar en loopt de spanning hoog op, nu ook met het centraal eindexamen. Hij zit tot laat te leren en gunt zichzelf amper tijd om te ontspannen. Soms blokkeert hij volledig tijdens een toets en hij is bang dat dit tijdens het eindexamen weer zal gebeuren. Wij zouden willen dat hij niet stijf stond van de stress. Hoe helpen we hem enigszins ontspannen het examen door?”

Het eindexamen is nu eenmaal een aangelegenheid die stress oplevert. Er zijn maar weinig scholieren die er fluitend heen gaan, weet Gerda Kraag, psycholoog aan de Universiteit Maastricht en gepromoveerd op stress bij scholieren. “Een beetje spanning en stress is helemaal niet erg. Je wordt alert en gefocust waardoor je prestaties (mogelijk) zelfs verbeteren.”

Te veel stress is echter niet goed en kan een averechts effect hebben. Je hebt drie soorten reacties op stress: vluchten, vechten of bevriezen. Of je (extreme) last hebt van stress rondom het eindexamen wordt deels bepaald door aanleg, maar ook door ervaringen uit het verleden. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die hoge eisen stellen aan zichzelf en het gevoel hebben dat ze weinig controle hebben over de situatie, meer last hebben van examenvrees of stress tijdens toetsen. Kraag: “Zij zien soms enorm op tegen het moment dat ze moeten presteren.”

Helpende gedachten

“Als je eerder een negatieve ervaring hebt gehad, kan de angst om te blokkeren nog groter worden. En daarmee neemt het risico toe dat het weer gebeurt”, weet Eveline den Boogert. Zij is coach en ontwikkelde de training ‘Stresspreventie voor scholieren’. “Het is de kunst om negatief geformuleerde gedachten om te zetten in helpende gedachten. Wat wil je graag bereiken, wat is je doel? Ik wil graag mijn eindexamen halen! En niet: als ik maar geen blackout krijg of een dikke onvoldoende haal. Positieve gedachten kun je trainen, waardoor je rustiger wordt.”

De ouders kunnen de examenkandidaat wel degelijk helpen om goed door deze periode heen te komen. “Een 17-jarige heeft natuurlijk regie over zijn eigen leerstrategie, maar je kunt er wel over in gesprek gaan”, zegt Den Boogert. “Kijk mee naar zijn planning. Leg hem uit dat je niet eindeloos geconcentreerd kunt leren, er moet een balans zijn tussen inspanning en ontspanning. Zorg dat je als ouder beschikbaar bent, verleid hem ook wat anders te doen dan boven zijn boeken te hangen.”

Extra verwennen

Realiseer je dat je niet in topconditie kunt zijn en blijven als je niet goed voor jezelf zorgt. “Ouders mogen hun kind best wat extra verwennen nu”, zegt Kraag. “Zorg voor lekker eten of snacks, zorg voor een frisse kamer en stimuleer je kind om wat te bewegen. Al kun je natuurlijk niet bepalen hoe hij het uiteindelijk aanpakt.”

Het is laveren tussen erkennen dat het zwaar is, maar ook relativeren, aldus Kraag. “Hij kan het misschien nu niet overzien, maar de meeste jongeren halen hun eindexamen. Maak eventueel gebruik van de mogelijkheden die er nu zijn om een examen uit te stellen als je vastloopt op een vak.”

Lichaam en geest hangen nauw samen met elkaar, daarom is het goed om ademhalings- of ontspanningsoefeningen te doen, zegt Den Boogert. “Als je lijf ontspant, geldt dat namelijk ook voor je brein.”

En er zijn tips om te voorkomen dat hij tijdens het examen een blackout krijgt. Kraag: “Vertel hem hoe je kunt ontspannen als je dreigt te blokkeren. Ga even achterover zitten, adem rustig in en uit, neem een slok water en begin met dat onderdeel van het examen waar je wel vertrouwen in hebt. Het komt vast goed.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers.
Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden