null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

De Opvoedvraag

Hoe voorkomen we dat onze oudste haar jongere zus commandeert?

Twee zussen van 6 en 8 jaar kunnen gezellig samen spelen, dachten hun ouders. Maar de oudste commandeert en bekritiseert haar zusje voortdurend.

Cindy Cloin

“Onze dochters gaan helemaal niet leuk met elkaar om”, bekent een moeder. “Eerlijk gezegd komt dat vooral door onze oudste, die zich de hele tijd op een negatieve manier met haar zusje bemoeit. Ze controleert, bekritiseert en bepaalt hoe haar zusje zich moet gedragen: ‘Nee, we gaan niet buiten spelen, zo moet je dat niet doen, eet eens niet zo raar.’ Samen spelen is alleen een optie als onze jongste zich aanpast aan haar oudere zus.”

Ouders spreken hun oudste dochter hierop aan. “Maar om nu te zeggen dat het helpt: niet echt. Overigens is onze oudste in de klas en bij haar vriendinnen niet zo, het lijkt echt iets te zijn tussen onze twee dochters. Hoe kunnen we de sfeer tussen hen verbeteren?”

Wie heeft er het meeste last van de manier waarop de zusjes met elkaar omgaan? “Het lijkt erop dat vooral ouders er een probleem mee hebben”, denkt Ingeborg Dijkstra, pedagoog bij Stepping Stones. “Misschien is het jonge zusje er wel helemaal prima mee. De vraag is of je er dan wat mee moet.”

Het is pas een probleem als zij er zelf last van hebben

Want wat speelt er nu eigenlijk echt tussen de zussen? “Ik raad ouders aan om dat eerst goed te observeren”, zegt Mariëlle Beckers, orthopedagoog bij Buro Bloei. “Als je goed kijkt, zie je soms andere signalen. Het is pas een probleem als de zussenrelatie onder druk komt te staan en zij er zelf last van hebben.”

Kritiek geven, commanderen en de baas spelen: het zijn eigenschappen die vaak als negatief worden gelabeld. “Het is de kunst om het vanuit een andere invalshoek te bekijken”, zegt Dijkstra. “Misschien is de oudste wel een geboren leider in de dop.”

Het gezin is een belangrijke leerplek voor sociale vaardigheden. Je leert er ruziemaken, voor jezelf opkomen en nog veel meer. En dat moeten ouders tot op zekere hoogte gewoon laten gebeuren. Beckers: “Je hoeft als ouder niet alles op te lossen, laat het hen zelf ontdekken.”

Probeer de situatie te benoemen zonder een oordeel te geven

Het jonge zusje kan wellicht wat weerbaarder te worden, het oudere zusje zal leren dat zij niet alles kan bepalen. “Als ouders actief ingrijpen bij zo’n conflict, dan krijgt de een vaak wat meer de schuld dan de ander. Probeer de situatie te benoemen zonder een oordeel te geven”, zegt Dijkstra. “Wat gebeurt hier en wat voel jij daarbij?”

Het gedrag van de oudste kan bijvoorbeeld ook voortkomen uit jaloezie of onzekerheid, omdat ze gezien wil worden. Beckers: “Als je haar daar steeds op aanspreekt, kan ze denken: zie je wel, ik ben minder leuk, ze vinden mij minder aardig. En daardoor zal haar gedrag waarschijnlijk niet veranderen, mogelijk versterk je het zelfs.”

Dat zussen altijd gezellig samen spelen, is vooral iets dat ouders graag willen. Maar het is lang niet altijd de realiteit. Misschien hebben de zussen compleet andere interesses. Of misschien zijn ze juist erg hetzelfde, waardoor de oudste zich wil onderscheiden ten opzichte van haar jongere zusje.

Niet zelden kopiëren kinderen het gedrag van hun ouders

Als je toch wat wilt veranderen, kun je als ouder op een ander manier de regie nemen. Dijkstra: “Vraag de meiden om elk drie briefjes in een pot te stoppen met dingen die zij leuk vinden om te doen. Je trekt er een briefje uit en dat wordt de activiteit van die middag. Dan leert het oudste meisje dat ze niet altijd kan bepalen en de jongste krijgt ook eens haar zin”, zegt Dijkstra. “Ga soms een-op-een iets met je kinderen doen.” “Of stimuleer de zusjes iets te doen waarbij ze samen moeten werken, zoals een taart bakken”, adviseert Beckers.

Een belangrijke laatste advies: kijk goed naar jezelf. Jouw gedrag bepaalt ook het gedrag van je kinderen. Wat kan jijzelf veranderen, zodat je dochter zich anders gedragen? Dijkstra: “Niet zelden kopiëren kinderen het gedrag van hun ouders. Kijk dus ook eens naar of je zelf veel kritiek hebt op anderen of bepaalt wat de kinderen moeten doen.”

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers.
Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden