null Beeld
Beeld

ColumnOnderwijs

Het schooltje van Mitra bewees het tegendeel van zijn boodschap: techniek kan de leraar niet vervangen

Erik Ex

Dinsdag, op de dag van de leraar, dacht ik terug aan Aloona Tola. Dat is een dorpje in de Punjab in India, waar ik op bezoek was bij een schooltje van hoogleraar Sugata Mitra.

Mitra werd wereldberoemd door een computer met internetverbinding op te hangen in sloppenwijken. De kinderen uit de buurt, die niet naar school gingen en nauwelijks konden lezen of schrijven, dromden iedere dag nieuwsgierig samen rond deze computer.

In een beroemde Ted-talk over het experiment kondigde Mitra de onderwijsrevolutie aan: de kinderen hadden van alles geleerd, en dat zonder leraar. Die was, zo beweerde hij, overbodig geworden.

Film zou voor schoolboeken in de plaats komen

Het idee dat technologie de leraar zal vervangen is niet nieuw: Thomas Edison beweerde in 1922 al dat film binnen de kortste keren schoolboeken zou vervangen, in de jaren dertig zou via de radio één leraar alle kinderen in het hele land les kunnen geven. Later werd hetzelfde beweerd over de tv. De voorspellingen hadden een opvallende gemene deler: techniek zou de leraar overbodig maken.

In Aloona Tola zag ik het nieuwste project van Mitra. Het was niet meer één computer, maar een vrolijk geschilderd huisje met wel tien computers geworden. En er was een begeleidster bij gekomen.

De begeleidster, juf wilde ze niet genoemd worden, bepaalde samen met de kinderen het onderwerp: Nederland. Ze schreef vragen van de kinderen over dat verre land op het bord: hoe ver is het naar Nederland? Wie is daar de baas? Hoe lang zijn Nederlandse mensen gemiddeld?

Weg van Messi

Een paar jongens waren helemaal weg van Lionel Messi, maar vragen over hem kwamen niet door de ballotage.

Toen de juf (sorry, ‘begeleidster’) merkte dat er na tien minuten toch filmpjes van Messi werden gekeken, werden de jongens pedagogisch toegesproken. Maar wacht eens even? Is dit niet precies wat een juf of meester doet? Hier zou toch juist zónder de hinderlijke invloed van een volwassene geleerd worden?

Daar zag ik de grammatica van het onderwijs. Het onderliggend principe dat op elke school in de wereld werkt: altijd is er een volwassene die iets waardevols (soms impliciet) overbrengt aan een leerling. In dit geval dus: dat filmpjes van Messi (die ze allang kenden) voor hen niet zo waardevol zijn als samen met de andere kinderen iets leren over een ver en onbekend land.

Leraar kan niet door techniek vervangen worden

En zo bewees het schooltje van Mitra mij eigenlijk het tegenovergestelde van zijn originele boodschap: onderwijs is ten diepste een menselijke interactie, het is de manier waarop we in onze maatschappij het gesprek vormgeven tussen generaties. De leraar kan niet door techniek vervangen worden. Het is alleen waardevol als het de leerling en leraar dichterbij elkaar brengt.

Vrij naar Hannah Arendt: zo lang we genoeg van onze kinderen houden om hun de wereld door te geven zal er onderwijs zijn. Leve de leraar!

Erik Ex (1987) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden