Reportage Leenstelsel studenten

Het leenstelsel levert ook ouders veel stress op

Asuman Elcik-Özlen wil niet dat haar zoon Alperen geld leent voor zijn studie. Beeld Patrick Post

Het einde van het leenstelsel lijkt in zicht nu ook de PvdA haar steun intrekt. De opluchting is groot. Niet alleen bij studenten, ook bij ouders.  

Olga Harmsen uit Dordrecht ziet het liever anders, maar haar dochter is volwassen. Ze mag dus zelf bepalen hoeveel geld ze leent om haar studie te bekostigen. Hoe hoog die schuld inmiddels is? Harmsen weet het niet. Haar dochter studeert aan het mbo in Rotterdam en woont op kamers. “‘Blijf toch thuis’, zei ik tegen haar. Ik ben zzp’er en ben niet altijd zeker over de hoogte van mijn inkomen.” Als haar dochter thuis was blijven wonen, had ze zeker voldoende geld gehad om haar studie te bekostigen.

Maar Harmsens dochter wilde haar vleugels uitslaan. “Ze vond het makkelijker om geld te lenen; in haar omgeving deed iedereen dat. Ze werkt ook naast haar studie. Dus ze kent de waarde van geld heel goed.” Toch zit het Harmsen dwars dat haar dochter geld leent. “Zelf relativeert ze het: ‘je hoeft het geld pas over dertig jaar terugbetaald te hebben’. Maar ze kan nog niet goed overzien wat zo’n schuld voor later betekent.”

Het gemak waarmee studenten geld kunnen lenen, stoort Harmsen enorm. Dat rekent ze de overheid aan. “Met één druk op de knop is het gepiept en als ouder sta je volledig buitenspel.” Dat het leenstelsel na deze regeerperiode vrijwel zeker naar de prullenbak verdwijnt nadat ook de PvdA zich deze week negatief erover uitsprak, is voor Harmsen een opluchting.

Psychologie achter de schulden

Als het leenstelsel wordt bediscussieerd, gebeurt dat meestal met studenten die aangeven stress te ervaren vanwege de groeiende schuld. De ouder komt niet of nauwelijks aan het woord. “Dat is echt een gemis”, zegt Nadja Jungmann. Zij is verbonden aan de Hogeschool Utrecht en onderzoekt de psychologie achter de schulden. “Een op de vijf Nederlandse gezinnen heeft financiële zorgen, weten wij uit onderzoek.” Wat voor rol studerende kinderen én het leenstelsel daarin spelen, kan Jungmann niet met zekerheid zeggen, want er is nooit onderzoek naar gedaan.

“Maar in de grotere context kun je wel concluderen dat de druk op ouders om bij te springen toeneemt.” Het is volgens Jungmann een optelsom: jongeren hebben amper toegang tot de woningmarkt, ze krijgen vaak flexcontracten én hebben een grote studieschuld vanwege dat leenstelsel. “Als je zelf ook financiële zorgen hebt, is het nog lastiger als je die druk als ouder voelt. Je moet ingewikkelde afwegingen maken: gaan we op vakantie of betalen we het collegegeld? Daarmee is het leenstelsel niet alleen een vraagstuk voor studenten, maar ook voor ouders.”

Een strop om je nek

Asuman Elcik-Özlen gaat niet vaak op vakantie of uit eten. Haar gezin – ze heeft twee kinderen – komt rond van het salaris van haar man. Het is net genoeg om de eindjes aan elkaar te knopen, maar Elcik-Özlen zegt dat het veel creativiteit vergt. Haar zoon is dit jaar begonnen met een studie ICT aan de Hogeschool van Amsterdam. Ze schrok van de kosten. “We moesten schoolgeld, boeken en een laptop betalen”, zegt Elcik-Özlen. De laptop is gefinancierd met het geld dat haar zoon met zijn vakantiebaantje bij elkaar heeft gespaard. Het emotioneert haar. “Hij had er zoveel andere leuke dingen van kunnen doen, maar ik wil niet zeuren.”

Uit principe wil Elcik-Özlen niet dat haar zoon geld leent voor zijn studie. “Ik heb hem gevraagd thuis te blijven wonen.” Ze heeft in het verleden gezien wat voor ellende schulden kunnen veroorzaken. Toen ze dinsdag op de radio vernam dat het leenstelsel misschien van tafel gaat, reageerde ze verheugd. “Wow, dacht ik. Het leenstelsel is als een strop om je nek.”

Gesprek met je kind aangaan

Jungmann herkent de zorgen van Elcik-Özlen. “Je wilt toch het liefst dat je kinderen schuldenvrij de arbeidsmarkt opgaan. Aan de andere kant ligt er een maatschappelijke goedkeuring om een groot bedrag te lenen. Dat maakt het als ouder ook heel lastig om het gesprek met je kind daarover aan te gaan.” Met dat laatste doelt Jungmann op de groep studenten die makkelijk geld leent, daarvan uit eten of op vakantie gaat. “Zij beseffen niet dat met iedere euro die ze lenen, de druk later toeneemt. Het is ook iets abstracts. Wat is nou het verschil tussen 15.000 en 18.000 euro schuld?”

Het Nibud ziet sinds de invoering van het leenstelsel dat studenten inderdaad makkelijker lenen. “Lenen werd daarvoor nog gezien als iets vervelends, inmiddels is het de norm, zo blijkt uit onderzoek”, zegt een woordvoerder.

Harmsen hoopte altijd dat haar dochter na het mbo naar het hbo zou gaan. “Maar dat doet ze waarschijnlijk niet, want ze zegt nu tegen mij: ‘Weet je hoeveel die schuld dan ineens oploopt?’”

Lees ook:
Vormt het leenstelsel écht zo’n grote belemmering voor studenten?

De tegenstanders van het leenstelsel zeggen dat het jongeren belemmert in de kansen voor de toekomst, het klassensystemen in de hand werkt, en het geld niet wordt geïnvesteerd in het onderwijs zoals beloofd. Kloppen deze argumenten?

Langzaam schuift dit leenstelsel richting de prullenbak

Na GroenLinks keert ook de PvdA zich af van het leenstelsel voor studenten. Gaat onderwijspartij D66 vasthouden aan een systeem dat bedolven wordt onder kritiek?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden