Coronatest

Het hoger onderwijs mag straks open met zelftests, maar instellingen weten nog niet hoe

Een zelftest bij een apotheek. Met de testkit kan thuis een coronatest worden gedaan. Beeld ANP
Een zelftest bij een apotheek. Met de testkit kan thuis een coronatest worden gedaan.Beeld ANP

Vanaf 26 april mag het hoger onderwijs weer één dag per week open, met behulp van zelftesten. De organisatie ervan roept nog veel vragen op.

Hogescholen en universiteiten weten nog niet hoe zij over ruim drie weken de zelftests voor de honderdduizenden studenten in het hoger onderwijs moeten organiseren. Een dikke week na de persconferentie van het kabinet hierover is nog veel onduidelijk.

Het was hoopvol nieuws: zelftests moeten het op 26 april mogelijk maken om de deuren van het hoger onderwijs weer wat verder te openen, beloofde demissionair minister Hugo de Jonge. Dat kwam voor veel universiteiten en instellingen wat onverwachts. Het blijkt bovendien een flinke operatie, die niet zomaar opgetuigd kan worden.

Ze liggen nog niet bij ons in de koelkast

Een brief die vrijdag door het ministerie van onderwijs naar de universiteiten en hogescholen wordt gestuurd moet meer helderheid verschaffen. Dat is nodig, want het hoger onderwijs kampt met veel vragen over hoe dit te organiseren. Hoe komen bijvoorbeeld de miljoenen tests bij de studenten terecht? En hoe zit het met controle?

Het zijn vragen waar ook collegevoorzitter Ron Bormans van de Hogeschool Rotterdam mee zit. Hij twitterde vorige week na de persconferentie: “Ik hoor iedereen kakelen in de media dat we ongeveer over een maand opengaan met sneltests. Voor de goede orde. Wij weten nog van niets en ze liggen bij ons nog niet in de koelkast.” Nu, anderhalve week later, is Bormans nog niet veel wijzer. “De meest principiële vraag is: is de test straks verplicht?”

Nee, zegt het ministerie van onderwijs in een eerste reactie. Daar is Bormans blij mee. “Het recht op onderwijs is een groot goed.” Maar het maakt de zaak ook ingewikkelder, zegt Joep Houterman, collegevoorzitter van hogeschool Fontys. “Verplichten zou voor veel duidelijkheid zorgen. Anderzijds geldt wat Ron Bormans zegt: studenten hebben nu eenmaal recht op onderwijs.”

Zijn studenten dan wel bereid zo’n test te ondergaan?

De Radboud Universiteit lijkt straks wel studenten te willen weren die niet zijn gevaccineerd of geen negatieve testuitslag hebben. “Wie niet aan de voorwaarden voldoet, komt er niet in”, schreef collegevoorzitter Han van Krieken vorige maand in een blog.

Er hoeft volgens het ministerie ook niet gecontroleerd te worden of studenten straks wel of niet getest zijn. Zijn studenten dan wel bereid zo’n test te ondergaan? De cijfers stemmen niet hoopvol: slechts 44 procent van de Nederlanders laat zich bij klachten testen en 46 procent blijft thuis. Het is de vraag of de studenten zich aan de regels (blijven) houden. Doen ze dat niet, dan kleeft daar zeker een risico aan: het aantal besmettingen onder 18- tot 24-jarigen is het hoogst van alle leeftijdsgroepen, bleek ook deze week uit de cijfers.

Bormans van de Hogeschool Rotterdam denkt dat het doen van een ‘moreel appèl’ op studenten gaat werken. “Studenten hebben er ook iets mee te winnen: het heropenen van het onderwijs.” Ook als zo meteen in feite iedereen – getest of niet – naar binnen kan wandelen? Bormans: “Het gevaar is dat het hoger onderwijs dan weer helemaal dichtgaat. Ik vraag me af of studenten dat risico willen lopen.”

Gecontroleerd testen is juist wél belangrijk

Los van de gedeeltelijke heropening op 26 april lopen er momenteel ook verschillende pilots die moeten onderzoeken hoe het onderwijs straks nog verder open kan. Avans Hogeschool is een van de instellingen die meedoet, en de eerste die al resultaten naar buiten brengt, volgende week. De voornaamste conclusies: zelftests werken pas als er een beloning aan vastzit en gecontroleerd testen is juist wél belangrijk, betoogt collegelid Jacomine Ravensbergen.

“We zagen dat als geteste studenten op de campus weer in aanraking kwamen met studenten die niet waren getest, dus in een gemengde groep, de testbereidheid afnam”, zegt Ravensbergen. “Was iedereen getest, dan nam de bereidheid toe. Ik ben niet voor een directe verplichting, maar we zouden wel als beloning in het vooruitzicht kunnen stellen dat geteste studenten meer mogen. Die zouden dan een bubbel kunnen vormen, terwijl niet-geteste studenten de anderhalve meter afstand moeten houden.”

De laatste prangende vraag is hoe je de tests bij de studenten thuis krijgt. “Doen we dat per post of komen studenten het zelf halen?”, vraagt Bormans van de Hogeschool Rotterdam. “In dat laatste geval moeten er 40.000 studenten naar de campus komen. Dat is op z’n zachtst gezegd niet ideaal, aangezien we het aantal vervoersbewegingen zo klein mogelijk proberen te houden.” Ook het ministerie heeft dat nog niet scherp. “Via de post is lastig, omdat we vanwege privacywetgeving niet zomaar de adressen van studenten kunnen optrommelen”, aldus een woordvoerder.

Het draagvlak is aan het verdwijnen

Hoe dan ook moet de heropening goed georganiseerd worden, waarschuwt Bormans. “Het draagvlak is aan het verdwijnen, omdat het logistiek niet loopt zoals het zou moeten. Ook richting studenten moet dit goed geregeld worden, anders maak je ze blij met een dode mus. Daar is hun gemoedstoestand te kwetsbaar voor. We moeten volgende week wel weten waar we aan toe zijn.”

Hoeveel tests komen er?

Het ministerie zegt 350 miljoen euro beschikbaar te stellen om zelftests in te kopen voor het mbo en hoger onderwijs. Dat zou volgens een woordvoerder genoeg moeten zijn om de hele studentenpopulatie tot de zomer twee keer per week te testen. Wel zou er ‘mogelijk’ in april nog schaarste kunnen zijn in de aantallen tests.

Lees ook:

Daar is hij dan, de zelftest: even roeren in de neus en binnen een kwartier heb je de uitslag

Bij enkele apotheken is de coronazelftest sinds woensdag te koop. Daarmee steek je zelf het (kortere) wattenstaafje in de neus en binnen een kwartier heb je de uitslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden