Column Erik Ex

Het bijlesprobleem los je op met onderwijs op maat

Een op drie leerlingen in het voortgezet onderwijs krijgt bijles, in groep 8 van het basisonderwijs een kwart. De bijlesindustrie is in twee jaar bijna anderhalf keer zo groot geworden, meldde het ministerie van onderwijs afgelopen week. Mijn leerlingen doen vaak meer buiten school dan erbinnen. Louise Elffers onderzoekt al jaren schaduwonderwijs in Nederland en zij spreekt van een heuse bijles­generatie. De belangrijkste reden: het ‘vmbo-vermijdingscircus’.

En geef ze eens ongelijk. Als puntje bij paaltje komt, schrijft Elffers, is koersen op het hoogste onderwijsniveau voor de individuele leerling een verstandige ambitie. ‘Zakken’ kan altijd nog, ‘stijgen’ is moeilijker. Kinderen worden niet als vmbo’ers of havisten geboren, dat maken wij van ze. De gemiddelde vmbo’er zou zessen halen op de havo. Qua intelligentie zijn top-vmbo’ers vergelijkbaar met vwo’ers. Pubers voegen zich naar hun leeftijdgenoten: bestempelen we ze als vmbo’er of als havist? Dan gaan ze naar verwachting presteren.

De reactie van minister Slob – ‘jammer dat veel ouders een schooladvies voor bijvoorbeeld vmbo niet accepteren’ – getuigt dan ook van weinig realiteitszin. Zolang het niveau wordt bepaald in de onderbouw en in groep 8, is het begrijpelijk dat bijles wordt ingezet om het dubbeltje de juiste kant op te laten vallen. We plaatsen al jaren een vast percentage van de leerlingen op een niveau. De concurrentie voorblijven is wat telt.

Kampioen vroege selectie

Dit probleem speelt niet alleen in Nederland, elders is het erger. In ­Singapore zag ik winkelcentra met op de bovenverdiepingen bijlesbureautjes waar het volstroomde na het laatste lesuur. Leerlingen werken vaak tot ’s avonds laat op de huiswerkinstituten. Singaporezen vinden zelf ook dat hun bijlescultuur pedagogisch onverantwoord is. Maar aan de onderwijscompetitie onttrekt niemand zich.

Er zijn oplossingen, zegt Elffers. ‘Stapelen’ makkelijker maken zodat een vmbo-diploma automatisch toegang geeft tot de havo, en het vmbo een springplank wordt in plaats van een doodlopende weg. Of leerlingen pas later selecteren op niveau.

In Nederland wordt stapelen juist steeds moeilijker en we zijn kampioen vroege selectie. Maar het mooie is dat nergens ter wereld scholen wordt toegestaan zo innovatief te zijn als hier.

Op het Picasso Lyceum in Zoetermeer wordt bijvoorbeeld al jaren gewerkt volgens het principe ‘onderwijs op maat’. Vanaf de brugklas wordt leerlingen aangeboden hun talenten te ontwikkelen door vakken op een hoger niveau te volgen. Ze worden uitgedaagd hun eigen schoolloopbaan uit te stippelen en volgen vaak vakken op verschillende niveaus. Zo worden de schotten weggehaald. Zelfs het diploma kan meerdere niveaus bevatten.

Het wachten is op meer scholen die zoveel lef hebben én op vervolgopleidingen die leerlingen met zo’n maatwerkdiploma belonen.

Erik Ex (32) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt voor Schoolinfo, dat zich bezighoudt met onderwijsinnovatie. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug. 

Lees ook: 

Een bijlescarrière wordt steeds gewoner, maar waarom is dat nodig?

Een bijlescarrière bestaat: kinderen beginnen al met bijspijkercursussen op de basisschool en gaan daarmee door tot aan het afronden van hun scriptie. Waarom is dat nodig?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden