Digitalisering

Er kleven risico's aan digitaal onderwijs: ‘Studeren is sociaal’

Markeringen op de Erasmus Universiteit roepen op om anderhalve meter afstand te houden. Het hoger onderwijs mag sinds 15 juni langzaam weer beginnen, bijvoorbeeld met toetsen. Beeld ANP

Digitaal onderwijs is niet zaligmakend, blijkt uit nieuw onderzoek van ING Economisch Bureau. Driekwart van de ruim 8.500 ondervraagde respondenten geeft de voorkeur aan fysieke lessen.

Leren is een sociaal proces. Als hij het onderzoek in één zin moet samenvatten, dan is het die, zegt sectorbankier onderwijs Jan Willem Spijkman van ING. De coronacrisis blijkt een ‘snelkookpan’ voor digitalisering op hogescholen en universiteiten. “Dat heeft voordelen, maar brengt ook allerlei risico’s met zich mee”, zegt hij. “Denk aan een verminderde betrokkenheid van studenten, hoogoplopende ICT-kosten en privacy- en cyberveiligheidsrisico’s.”

Digitalisering in het hoger onderwijs is geen heilige graal, blijkt uit onderzoek van ING Economisch Bureau, dat dinsdag verschijnt. Hogescholen en universiteiten stapten in maart massaal over door de coronacrisis, maar driekwart van de respondenten heeft liever fysieke lessen dan enkel online onderwijs. De bank ondervroeg niet alleen klanten, maar sprak ook met verschillende koepels, hogescholen en universiteiten.

Geen volwaardig substituut

“Tijdens de coronacrisis hebben we gezien hoe belangrijk digitaal onderwijs is, maar ook waar het aan schort”, zegt Spijkman. “Studeren is in belangrijke mate een sociale aangelegenheid. Samenwerken en feedback krijgen en geven is van groot belang voor het resultaat. Digitaal onderwijs is mede daarom geen volwaardig substituut voor fysiek onderwijs. Samen luisteren naar een docent is veel meer waard dan in je eentje kijken naar een laptop.”

De onderzoekers namen de voor- en nadelen van vijf digitale onderwijstoepassingen onder de loep: studiemateriaal, kleinschalige werkcolleges, toetsen, organisatie en grootschalige hoorcolleges. Online studiemateriaal komt als meest veelbelovend uit de bus. De meerwaarde ervan is groot, stelt ING. Online studiemateriaal is aantrekkelijk door de variatie aan mogelijkheden zoals ook video’s en games, en doordat de stof automatisch aangepast kan worden aan de vorderingen van de student.

Op de tweede plaats staan kleinschalige digitale collegevormen. Dat is volgens ING het enige onderdeel van het leerproces waarvoor digitalisering zowel qua kwaliteit als kosten meerwaarde kan hebben. Digitale colleges maken het onderwijs minder tijd- en plaatsgebonden en als ze een deel van de fysieke lesuren vervangen, kunnen ze ook kostenbesparingen opleveren.

‘Hybride vormen’ nodig

Voor de overige onderdelen heeft verdere digitalisering volgens ING zowel financieel als inhoudelijk minder meerwaarde. De onderzoekers pleiten dan ook niet voor volledige digitalisering, maar voor een ‘hybride vorm’, waarbij fysiek en digitaal onderwijs elkaar aanvullen. Bijvoorbeeld doordat studenten via online voorbereiding beter voorbereid op colleges kunnen verschijnen.

Ook studentenvakbond LSVb is kritisch op de vlucht die het digitale onderwijs sinds de coronacrisis heeft genomen. “Online onderwijs kan voorzien in informatieoverdracht”, zegt voorzitter Lyle Muns, “maar veel minder in goede begeleiding van studenten en sociale cohesie. Het is belangrijk dat studenten onderling vragen of twijfels kunnen delen.”

Dat sommige universiteiten, zoals de UvA, nu al besloten hebben om ook na de zomer een deel van hun opleidingen vooral online aan te bieden, vindt Muns in dat licht ‘absoluut onwenselijk’. “Eerstejaars studenten en studenten die praktijkonderwijs volgen, verdienen voorrang. Maar wij vinden dat álle studenten een vorm van fysiek onderwijs moeten kunnen krijgen. Het collegegeld bedraagt meer dan 2000 euro per jaar. Dat betalen we niet om alleen maar achter een laptop te zitten. Sommigen studenten vragen zich af: is onze opleiding straks nog wel van dezelfde kwaliteit? Dat zijn terechte vragen, waar ook een antwoord op moet komen.”

Lees ook:
Studenten zijn eenzamer en gestrester 

Sociale contacten die tot een minimum zijn gereduceerd, afgebroken stages en scripties: studenten hebben het door de coronacrisis zwaar. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden