Proefschrift

Een robot-assistent kan autisten beter helpen dan een tablet

Robot Zeno in actie. Beeld Universiteit Twente
Robot Zeno in actie.Beeld Universiteit Twente

Anders dan een menselijke leerkracht, is robot Zeno heel voorspelbaar in zijn gedrag. Dat werkt goed bij leerlingen met autisme, zagen twee promovendi aan de Universiteit van Twente.

Zeno heet-ie, en hij komt uit de Verenigde Staten. Het cartooneske mannetje is het vehikel waarmee Bob Schadenberg en Daniel Davison hun promotieonderzoek naar robotisering in het onderwijs deze week kunnen voltooien. Een van de grote vragen bij het tweetal – onderzoekers naar relaties tussen mensen en machine aan de Universiteit Twente – was: welke toegevoegde waarde een robot kan hebben in het onderwijs?

Leerkrachten minder enthousiast dan leerlingen

Davison ondervond dat een robot waarschijnlijk meerwaarde biedt boven het gebruik van een tablet. “We hebben een tablet en Zeno in twee groepen op de basisschool precies dezelfde aanwijzingen laten geven. Na een goedgemaakte opdracht, moest een leerling een nieuwe taak kiezen. Pakt die dan, met het succes van de vorige opdracht in het achterhoofd, een moeilijkere opdracht? Of eentje van hetzelfde niveau, of zelfs makkelijker?

“De tablet en de robot stuurden de leerling hier op precies dezelfde manier in: zou je nu niet eens voor een moeilijkere opdracht kiezen? Of, als een paar opdrachten niet goed gaan, juist weer eens een niveautje zakken? Door de aanwijzingen van de robot kregen ze meer vertrouwen in hoe zij hun eigen ontwikkeling kunnen beïnvloeden.”

Zeno was populair bij de leerlingen, die vier maanden met hem mochten werken, maar de leerkrachten hadden minder met hem op. “Ze hebben hun lesprogramma nooit op hem afgestemd”, zegt Davison, die daar best nog wel vervolgonderzoek naar zou willen doen. Ook interessant vond hij de verwachtingen die leerlingen van een robot met ogen, oren, armen en benen hebben: “Hij ziet er menselijk uit, maar kinderen kunnen niet met hem voetballen. Zou het niet beter zijn om minder menselijke kenmerken aan zo’n robot te geven? Kinderen krijgen er verwachtingen van die de robots nooit kunnen waarmaken.”

De menselijke robot als ‘opstapje’

Collega Schadenberg gebruikte Zeno voor leerlingen met autisme in het speciaal onderwijs. De menselijke robot ziet hij als ‘een opstapje’ om kinderen tussen de 5 en 10 jaar die moeite hebben met het herkennen van emoties bij mensen, daar via de robot wel inzicht in te geven.

“De motoren in Zeno's gezicht kunnen blijheid, boosheid, verdriet, verbazing en angst aangeven. Ook walging probeerden we over te brengen, maar dat werd niet goed herkend. Als kinderen deze emoties via de robot leren begrijpen, herkennen ze die later hopelijk ook bij mensen en kunnen ze hun gedrag daar beter op afstemmen.”

Het belang van voorspelbaarheid

De belangrijkste bevinding van Schadenberg is iets dat al lang vermoed wordt in het onderwijs aan kinderen met autisme: het belang van voorspelbaarheid. “We kunnen de robot zo instellen dat zijn gedrag zo voorspelbaar mogelijk is. We zagen dat de visuele aandacht van leerlingen daardoor langer kon worden vastgehouden. Hoe onvoorspelbaarder de robot, hoe eerder leerlingen zich wendden tot een rustige muur in het klaslokaal. Wat nu interessant is, is of we leerlingen langzamerhand kunnen laten wennen aan een steeds onvoorspelbaarder reagerende robot, zodat ze daar ook minder moeite mee krijgen als er een mens voor hun neus staat.”

Lees ook:

Virtuele vriendin biedt eenzame Chinezen troost: ‘Haar berichtjes raken me vaak diep’

Veel eenzame Chinezen, mannen en ook vrouwen, zoeken gezelschap van XiaoBing, een virtuele vriendin.

Deze wetenschapper bouwt een machine die voelt hoe het is om machine te zijn

Bewustzijn is niet een ongrijpbare geest maar natuurwetenschappelijk te verklaren, betoogt Mark Solms. Om dat te bewijzen wil hij een machine bouwen die bewust is, net als wij. En als dat lukt? “Meteen uitzetten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden