null Beeld

ColumnErik Ex

Een gedeelde geschiedenis is de enige manier om elkaar te begrijpen

Erik Ex

Vorige week, toen het nog geen oorlog was in Europa, las ik het beroemde citaat van George Santayana: ‘Those who do not remember the past are condemned to repeat it’. Ik las het op een fototentoonstelling in Culemborg van mijn oud-collega Marco Baars. Hij is in zijn loopbaan een indrukwekkende 27 keer naar Auschwitz gereisd met (bij elkaar opgeteld) duizend leerlingen. Gewoon omdat hij vindt dat het zijn taak is als geschiedenisleraar dat verhaal zo goed mogelijk te vertellen. Iedereen zou ten minste een keer Auschwitz moeten bezoeken stelt hij: als waarschuwing.

Nu het wel oorlog is in Europa, denk ik vaak aan het museum voor de Grote Patriottische Oorlog (of zoals wij hem kennen: de Tweede Wereldoorlog) in Moskou. Ik bezocht het in 2017. Er waren zalen vol buitgemaakte nazi-emblemen, kaarten met oprukkende pijlen en allerlei soorten wapentuig. Na de route langs het oud ijzer kwam je terecht in een enorme ruimte met ingegraveerde namen. Dit is het monument voor de miljoenen gevallenen dacht ik toen nog naïef. Bij nadere inspectie bleken het gedecoreerde soldaten te zijn.

Toen het museum werd gebouwd, in de Sovjet-tijd, was dat het eindpunt. In het nieuwe Rusland is er een zaal bijgebouwd: een moderne experience, waar je door nagebouwde ruïnes van Berlijn loopt. Tussen het geratel van machinegeweren en knallende geluiden van inslaande granaten loop je naar een brandende Rijksdag. Alsof je er zelf bij bent. Overwinning en glorie kunnen je niet ontgaan.

In Kiev, waar ik na mijn bezoek aan Moskou heen reed, was in de Sovjet-tijd ook zo’n museum neergezet. Ook daar waren ze bezig het museum te vernieuwen. Er waren zalen bijgekomen, waar foto’s werden getoond van het front in Oost-Oekraïne. Maar er was sinds kort ook aandacht voor de Holocaust (dat had ik niet gezien in het Russische museum). Het meest afschuwelijke museumstuk dat ik ooit zag, hing er in een vitrine: een handschoen gemaakt van mensenhuid.

Het museum in Kiev wil na de Russische agressie in 2014 een ander verhaal vertellen over oorlog: niet alleen de overwinning, maar ook de tragedie die oorlog is. De Oekraïense geschiedenislessen veranderden, net zoals het museum, snel sinds de Maidanrevolutie. Het Russische overwinningsverhaal werd vervangen voor het never again-narratief zoals we dat in West-Europa kennen.

In How to educate a citizen, the power of shared knowledge to unify a nation schrijft E.D. Hirsch hoe gedeelde achtergrondkennis ervoor zorgt dat we elkaar kunnen begrijpen. Die, zo stelt hij, is nog belangrijker dan eenzelfde taal om een samenleving samen te binden. Het kwaad dat zich nu in Oekraïne toont, kunnen we alleen tezamen weerstaan.

In de geschiedenislessen vertellen we dit verhaal. Helaas is mijn vak al een tijdje niet meer verplicht in Nederland. Liever investeerden we in techniek en natuurwetenschappen. Disciplines die ons kunnen vertellen hoe oorlogen gevoerd worden, maar niet waarom ze gebeuren en wat de gevolgen zijn.

Laat geschiedenis weer een vast examenvak worden, we zullen het nodig hebben. Als waarschuwing.

Erik Ex (1987) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden