LockdowngevolgenMiddelbare school

Depressies, leerachterstanden; scholieren zijn ernstig in de problemen geraakt door de lockdowns

null Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen
Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Leerlingen op middelbare scholen lopen 27 weken achter op het onderwijsschema van vóór corona. Toch vinden scholen dat niet het ergste: gebrek aan motivatie, vermogen tot samenwerken en depressies bij leerlingen baren meer zorgen.

Grote monden, hangen in de stoel, continu in discussie: het verschil tussen haar leerlingen vóór en na de lockdowns is volgens Angelica Ettema, docent aan het Yuverta vmbo in Montfoort ‘immens’. “In leerjaar 3, bij de leerlingen die twee schooljaren een lockdown hebben meegemaakt, is het gedrag het moeilijkst. Maar eigenlijk geldt voor 60 procent van al onze leerlingen dat ze anders werken, anders denken en anders doen.”

Middelbare scholieren hebben zwaarder geleden onder de lockdowns dan basisscholieren. Ze zaten bijna 40 weken, een heel schooljaar, in hele of gedeeltelijke lockdown. Wat dat heeft gekost, blijkt uit de eerste voortgangsrapportage van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), die minister Slob van onderwijs donderdag naar de Tweede Kamer stuurde. De grootste zorg voor scholen blijkt nu te zijn: hoe zetten we leerlingen weer ‘aan’? Hun motivatie is verdwenen, ze hebben niet leren plannen, ze kunnen moeilijk samenwerken en de aandacht vasthouden. Bovendien lijden ze onder depressies, zijn ze niet zichzelf en blijken ze moeilijk handelbaar.

Het welzijn mag dan de grootste zorg zijn van schoolleiders, de leervertraging blijkt in het voortgezet onderwijs ook allesbehalve mee te vallen. Vmbo’ers lopen bijvoorbeeld op het gebied van lezen een heel schooljaar achter op het niveau van leerlingen vóór corona. Voor vwo’ers is die achterstand beperkter, maar gemiddeld over vmbo, havo en vwo is de vertraging 27 schoolweken bij lezen en 14 weken bij rekenen. Ettema noemt de eerste toetsresultaten op haar vmbo in leerjaar 3 ‘schokkend’. Een geruststelling zou kunnen zijn dat minister Slob verwacht dat je een vertraging van tientallen weken wel in een veel kortere periode weer kunt inhalen.

Ernstige zorgen om het welbevinden van jongeren

Maar leren gaat pas goed als een leerling lekker in zijn vel zit. In het praktijkonderwijs maakt 62 procent van de schoolleiders zich hier ‘ernstige zorgen’ over, in het vwo 23 procent. Leerlingen zelf geven bij de Onderwijsinspectie ook aan minder zin in leren te hebben, minder hun best te doen en lagere cijfers te halen. Maar liefst 92 procent van de middelbare scholen is met NPO-geld projecten gestart om het welbevinden van leerlingen te verbeteren.

Op Yuverta vmbo in Montfoort is ook geld aangevraagd maar misschien hadden ze, met de kennis van nu, andere keuzes gemaakt. Volgens Ettema zijn de problemen zo praktisch, dat de NPO-programma’s van het ministerie niet altijd soelaas bieden. “Het gaat om dingen als: geef eens normaal antwoord, toon eens respect voor de docent. Waarschijnlijk zou het beste werken als je consequent er bovenop zou zitten en leerlingen er telkens uit zou sturen. Maar dan houd ik niemand in de klas meer over.”

Minister Slob is blij dat in het Nationaal Programma Onderwijs ook geld is uitgetrokken voor sociaal-emotionele problemen. “Dat is in andere landen niet zo. Het NPO kan ook op het gebied van welbevinden een impuls geven aan kennis over wetenschappelijk erkende lesprogramma's op scholen.”

Niet alleen scholen, ook gemeenten hebben een rol

Maar niet alleen scholen zouden er verantwoordelijk voor moeten zijn dat leerlingen zich beter gaan voelen en beter gaan leren, vindt Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks). Zij ziet een belangrijke rol weggelegd voor gemeenten en jeugdzorg. “Goed dat scholen aandacht hebben voor het welbevinden van hun leerlingen en een deel van het NPO-geld hiervoor gebruiken. Het is wel belangrijk dat er vanuit de hele samenleving op jongeren gelet blijft worden. Want dit zou niet primair bij het onderwijs moeten liggen.”

Ook Slob wijst erop dat gemeenten gezamenlijk op 300 miljoen euro uit het NPO aanspraak kunnen maken: “Pedagogisch medewerkers van kinderopvangorganisaties en jeugd- en maatschappelijk werkers kunnen hier allemaal bij betrokken worden.” Soms zijn leerlingen ook al in beeld van de gemeente: leerlingen uit sociaal-economisch zwakkere milieus, grote gezinnen of met niet-Nederlands sprekende ouders, lopen de grootste kans om slecht in hun vel te zitten, en leervertraging op te lopen.

Een positieve noot in het rapport is er ook. Middelbare scholieren blijken er wat betreft hun Engelse woordenschat wel op vooruit zijn gegaan tijdens de lockdowns. Hoe dat komt? Leraren hoeven daar niet lang over na te denken: hun leerlingen keken al die maanden uren naar Engelstalige series.

Lees ook:

Volgens deze politicoloog zijn jongeren dé slachtoffers van de coronapandemie. ‘Niemand ziet ze staan’

Nu verschillende landen weer in lockdown gaan, vindt politicoloog Mark Leonard het tijd voor een waarschuwing. Hij ziet dat de covid-pandemie nieuwe scheidslijnen aanbrengt in Europa. ‘De jongeren, die zich hebben opgeofferd voor de ouderen, voelen zich in de steek gelaten.’

De lockdown laat bij mbo’ers de meeste littekens achter

Leerachterstanden, stagetekorten en gebrek aan sociale interactie: voor het mbo is dit coronajaar een ramp, met name voor de kwetsbare studenten. De vrees is dat de achterstanden tijdens de tweede lockdown toenemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden