Diploma's

De eindexamens zijn begonnen, de ‘lichting lockdown’ is aan zet

Veel leerlingen die examen gaan doen hebben bijna een vol jaar van hun middelbare schoolcarrière niet kunnen leren op de manier die was gepland. Beeld ANP
Veel leerlingen die examen gaan doen hebben bijna een vol jaar van hun middelbare schoolcarrière niet kunnen leren op de manier die was gepland.Beeld ANP

Maandenlang konden de eindexamenkandidaten van vandaag hun schoolgebouw niet in wegens corona. Nu gaan we zien hoe ze het ervan af brengen in een centrale toets.

Joost van Egmond

Voorjaar 2020, de daaropvolgende jaarwisseling, een uitloop tot in de lente en weer de jaarwisseling daarop. Voor de leerlingen die nu aanschuiven voor het centraal schriftelijk eindexamen was het lockdown op lockdown de afgelopen jaren.

Ze turfden sinds het begin van de pandemie in ieder geval twintig weken waarin alle scholen gesloten waren en afstandonderwijs moesten geven. Daarbovenop waren er 19 weken met zware beperkingen, waarin de meeste scholen halve klassen lesgaven, in de helft van de tijd. Voor velen kwamen daar nog eigen quarantaines en lokale schoolsluitingen bovenop. Deze leerlingen hebben zomaar een vol jaar van hun middelbare schoolcarrière niet kunnen leren op de manier die was gepland.

Ik heb al eindexamen gedaan

De examens die vandaag beginnen, zijn de centraal schriftelijke. Daarvoor schuiven een kleine 150.000 leerlingen aan op vmbo, havo en vwo-niveau. Pakweg 40.000 leerlingen in de vmbo-richtingen basis en kader doen digitaal examen. Daarvoor staat een ruim tijdvak van begin april tot eind juli. Een flink deel van die kandidaten heeft het examen inmiddels al achter de rug.

Wat al die onderbrekingen doen met het welzijn en de motivatie van leerlingen is veelbesproken en gemonitord. Scholen rapporteerden grote zorgen over problemen met motivatie, concentratie en depressie onder hun leerlingen. Nu zal weer iets duidelijker worden of dat effect gevolgen heeft in een gestandaardiseerde, nationale test. De lichting die nu eindexamen doet, is immers de eerste die alle lockdowns meemaakte.

Tegemoetkomingen

Er zijn wel een paar tegemoetkomingen. De belangrijkste is flexibiliteit in de normering. Leerlingen hoeven niet per se dezelfde prestatie te leveren als andere jaargangen om te slagen (zie kader). Dat maakt het straks overigens moeilijker om vergelijkingen te trekken met andere jaren.

Ook kunnen kandidaten net als vorig jaar gebruik maken van een ‘duimregeling’. Ze mogen één onvoldoende wegstrepen van de lijst, zolang dat geen kernvak is. Daarnaast mogen ze de examens meer spreiden. Ze kunnen een vak uitstellen tot de tweede ronde, waarin van oudsher de herkansingen werden gedaan. Ook mogen ze twee vakken herkansen. Het geheel bestaat daardoor nu uit drie rondes die samen bijna twee maanden in beslag nemen. Pas op 8 juli wordt het laatste examen afgenomen.

Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) is tevreden met dit pakket aan versoepelingen. Ook critici van de toetscultuur zien lichtpuntjes. Rob Martens, hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Open Universiteit, noemt de duimregeling een typisch voorbeeld van een maatregel die kandidaten iets meer lucht geeft.

De laatste check

“Niet alsof het niet zenuwslopend is ofzo”, zegt eindexamenkandidaat Alexine, die de dag voor het eindexamen nog zit te blokken in de voormalige Haarlemse koepelgevangenis. Lees de reportage.

Nuttige experimenten

Ook de mogelijkheid om examens meer te spreiden wordt verwelkomd. Een of meer vakken worden dan uitgesteld naar de tweede ronde. Vorig jaar, toen de regeling voor het eerst bestond, maakte ruim 15 procent van de kandidaten op havo en vwo daar gebruik van, op vmbo-gt was dat ruim 8 procent. Volgens het Laks is het voor leerlingen die dat nodig hebben, goed dat ze deze mogelijkheid hebben. Martens gaat daarin mee: “In principe geldt: ruimere mogelijkheden verlagen de druk.”

Martens pleit al jaren voor meer creativiteit bij het toetsen van de vaardigheden van leerlingen. Hij hoopt dat deze stapjes het begin zijn van meer ideeën om de toetsdruk te verlichten. “Dit is de richting waarin je de komende jaren verder zou moeten kijken.”

De lat mag schuiven

Onder normale omstandigheden zijn de criteria van het examen een snoeiharde standaard: wat in voorgaande jaren een zes opleverde, levert nu ook een zes op, gewogen naar de moeilijkheid van het examen. Maar de omstandigheden zijn niet langer normaal, redeneert het college voor toetsen en examens (CVTE). Daarom wordt er, net als vorig jaar, een andere norm gehanteerd.

Het CVTE gebruikt daarvoor een mix, die vorig jaar is geïntroduceerd: eerst wordt de gemiddelde score van de lichting 2022 gekoppeld aan het gemiddelde cijfer van voorgaande jaren, ongeacht de score die leerlingen uit voorgaande jaren daarvoor nodig hadden. Daarna wordt gekeken naar die score uit voorgaande jaren, om te zorgen dat de norm niet te sterk afwijkt. Tenslotte gaat het CVTE ook te rade bij docenten; hoe moeilijk vonden zij dit examen vergeleken met andere jaren?

Dat proces duurt even. De uitslag van de ​​eerste ronde examens volgt op 9 juni. Ook na afloop van de de tweede en derde ronde duurt het een week voordat de cijfers bekend zijn.

Lees ook:

Murw en ongemotiveerd: achterstanden inlopen lukt veel scholieren niet meer

Het schooljaar waarin achterstanden juist hadden moeten worden ingelopen, stelt scholen en leerlingen weer voor allerlei onrust en obstakels.

Het eindexamen heeft zijn beste tijd gehad

Is het examen de beste manier om te bepalen of ze een diploma verdienen? Zes redenen om daar eens goed over na te denken.

De generatie lockdown moet weer wennen aan school: ‘Ik zette de docent op mute en ging wat anders doen’

Hoe zet je leerlingen na twee jaren met lockdowns weer ‘aan’? Dat blijkt de grootste uitdaging nu scholen zonder beperkingen open zijn. Op het Yuverta in Montfoort zijn ze met man en macht bezig om leerlingen weer bij de les te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden