Onderwijs

De begeleiding van startende docenten moet beter

Op 30 januari staakten leraren in Nederland. Beeld ANP

In de eerste jaren van hun carrière is de uitstroom van docenten hoog. De begeleiding van starters gaat vaak nog niet goed.

De begeleiding van startende leraren laat nog veel te wensen over. De meeste scholen in Nederland zien het nut van goede begeleiding van nieuwe leraren in, en zetten er uitgebreide plannen voor op papier. Maar van die voornemens komt te vaak weinig terecht. Dat is een van de conclusies van Michelle Helms-Lorenz, die de afgelopen vijf jaar voor de Rijksuniversiteit Groningen (RuG) de begeleiding van startende leraren onderzocht. Vandaag verschijnt het eindrapport, opgesteld in opdracht van het ministerie van onderwijs.

In de eerste jaren van hun carrière is de uitstroom van docenten hoog. Een kwart van de leraren in het voortgezet onderwijs werkt na drie jaar niet meer in het onderwijs, blijkt uit de laatste cijfers waarover de Dienst Uitvoering Onderwijs beschikt. Bekende redenen: hoge werkdruk en een onzekere aanstelling.

Begeleiding is een belangrijk wapen tegen uitval van leraren en dus tegen het groeiende lerarentekort. Uitval neemt af als docenten tijdens hun beginjaren goed worden begeleid. Dat wil zeggen dat een ervaren collega ze helpt met voorbereiden, lessen observeert en nabespreekt. Uit het onderzoek van Helms-Lorenz, universitair hoofddocent aan de lerarenopleiding van de RuG, blijkt dat starters met goede begeleiding zich de eerste drie jaar sneller ontwikkelen als leraar, zich vakbekwamer voelen en minder werkgerelateerde stress ervaren.

Roosters die niet aansluiten

Met het nieuwe onderzoek legt Helms-Lorenz bloot hoe begeleiding van startende leraren geregeld is, en hoe begeleiding de ontwikkeling van starters bevordert. Aan de steekproef namen 2744 leraren verdeeld over 275 scholen en 478 schoollocaties deel, in het voortgezet onderwijs. De scholen komen uit alle negen regio’s van het landelijke programma Begeleiding Startende Leraren.

Hoewel schoolbesturen bekend zijn met de positieve effecten van begeleiding, blijkt de praktijk weerbarstig. “Wat opviel is dat veel starters veel minder begeleiding melden dan je zou verwachten op grond van vooraf gemaakte plannen”, zegt Helms-Lorenz. Hoe dat kan, heeft ze niet onderzocht. Maar met haar jarenlange ervaring heeft Helms-Lorenz wel enkele verklaringen paraat: roosters die niet op elkaar aansluiten, wisseling van taken van begeleiders en leerlingenproblemen die voorgaan.

“Op scholen ligt de werkdruk ontzettend hoog. Het primaire proces – lesgeven en de zorg voor leerlingen – krijgt voorrang en de rest sneeuwt onder.”

Verschillen in status

Schoolbesturen zijn uiteindelijk zelf verantwoordelijk, stelt Helms-Lorenz. Er zijn namelijk genoeg scholen waar het wel goed gaat. “De mate van begeleiding varieert ontzettend, niet alleen tussen scholen maar zelfs binnen scholen”, zegt Helms-Lorenz. Vooral op grotere scholen met meer vestigingen verdient de organisatie van begeleiding meer aandacht: op die scholen is de uitval van leraren hoger. 

Helms-Lorenz ziet veel ruimte voor verbetering van de begeleiding van startende leraren. Ze bepleit meer gepersonaliseerde inwerktrajecten. Uit het onderzoek komt bijvoorbeeld naar voren dat starters boven de 30 jaar beduidend vaker uit het onderwijs stappen. “Inwerktrajecten moeten daarom beter aansluiten bij de behoeftes van deze oudere groep instromers”, zegt Helms-Lorenz.

Ook de sociaal economische status van leerlingen speelt een rol. “Onze docenten hebben vaak een hogere sociaal-economische achtergrond, waardoor ze de aansluiting op scholen met veel leerlingen met een andere sociaal-economische status missen. Deze docenten hebben intensievere begeleiding nodig om aan te sluiten op de leefwereld van deze leerlingen.”

Lees ook:

Interview met schoolbestuurder Joke Middelbeek

‘Ik heb 25 vacatures, dat los ik op met plakbandconstructies. De kinderen betalen de rekening.’

AOb-voorzitter Eugenie Stolk: We zijn echt geen rupsje-nooit-genoeg

Duizenden scholen staakten eind januari opnieuw voor meer geld en minder werkdruk. Er is ruim 2 miljard euro extra nodig voor het basis- en voortgezet onderwijs, zegt de nieuwe voorzitter van onderwijsvakbond AOb. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden