null Beeld
Beeld

ColumnErik Ex

Dat slavernij behandeld wordt in de klas, betekent niet dat leerlingen het ook echt leren

Natuurlijk hebben we het gehad over de slaven”, zei een van mijn vierdeklassers in de microfoon van AT5. “Uitgebreid zelfs!” Maar toen ik haar, nadat de camera was uitgegaan, vroeg wanneer ongeveer Suriname een kolonie was geworden van Nederland moest ze diep graven. En toen ik haar vroeg of ze nog wist wat marrons waren, moest ze toegeven dat ze het vergeten was.

De televisiecrew was bij mij in de klas omdat burgemeester Halsema van Amsterdam haar excuses zou gaan aanbieden voor de slavernij. Bij AT5 hadden ze er lucht van gekregen dat op mijn school de koloniale geschiedenis behandeld werd in een project, terwijl dat op andere scholen niet zo zou zijn. Dat laatste waag ik te betwijfelen, maar daar gaat het nu niet over.

De excuses van de burgemeester riepen bij mij gelijk de vraag op: wat betekenen deze woorden? Het lijkt me niet dat we hiermee het boek kunnen sluiten. Dat zou de excuses alleen maar leeg maken.

Rechtstreekse lijn van de Batavieren naar de leerling

Betekenis aan de excuses kan worden gegeven in klaslokalen. Het vak geschiedenis werd in de negentiende eeuw geïntroduceerd om betekenis aan het begrip ‘Nederlander’ te geven. Een leerling zou begrijpen dat er een rechtstreekse lijn liep van de Batavieren, via graaf Floris V, de watergeuzen en stadhouder Willem III naar hemzelf en hoe die geschiedenis zijn eigen identiteit bepaalde.

Dit idee was verdwenen toen ik zelf op school zat. Geschiedenis was vooral een vak waar je kritisch leerde denken. Ik kreeg les over Chinese keizers, Zuid-Amerikaanse revoluties en democratie. Kennis deed er niet zo toe, het ging om de kritische blik. Zelf denk ik er inmiddels anders over. Kennis is het stofje waarmee we denken. Om kritisch over het verleden te denken moeten er begrippen, personen, gebeurtenissen en ja, soms zelfs jaartallen in je hoofd geprent staan.

Odysseus en de Beeldenstorm

Hoewel de slavernij wel behandeld wordt, betekent dat nog niet dat leerlingen het ook leren. Echt leren (een verandering in het langetermijngeheugen) kun je bewerkstelligen door kennis terug te laten komen en te herhalen. Miguel Heilbron schreef 10 keer meer geschiedenis, een inspiratie om meer wereldgeschiedenis in Nederlandse klaslokalen te krijgen. In elke hoofdstuk worden niet-westerse personen, gebeurtenissen en ontwikkelingen benoemd die we elke leerling zouden moeten meegeven. Het is een ander perspectief op ons verleden.

Als we goed (wereld)burgerschapsonderwijs willen geven dienen we in het curriculum niet alleen Odysseus, de Beeldenstorm (1566) en vrouwenemancipatie terug te laten komen, maar dienen we er ook voor te zorgen dat leerlingen weten wie koning Musa was, in welk jaar Tula in opstand kwam en hoe de strijd voor mensenrechten wereldwijd verliep. Zo sluiten we het boek van het koloniale verleden niet, maar openen we het voor iedere leerling van Nederland.

Erik Ex (1987) is leraar geschiedenis op het Cygnus Gymnasium in Amsterdam en werkt bij de VO-Raad, waar hij zich bezighoudt met de begeleiding van startende leraren. Hij schrijft elke twee weken een column. Lees zijn eerdere bijdragen hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden