Toelatingsbeleid

Broertjes, zusjes en postcodebeleid hinderen gelijkere toegang tot scholen

null Beeld ANP
Beeld ANP

Wat kan de overheid doen om kinderen meer kans te geven op een plek op hun voorkeurschool? Uit een analyse van het CPB blijkt dat slimme lotingen juist averechts kunnen werken.

Aangenomen worden op de school van de eerste keuze, is zowel in het basis- als voortgezet onderwijs voor veel kinderen niet weggelegd. Kinderen blijven lang op een wachtlijst staan, of worden soms uitgeloot. Het Centraal Planbureau (CPB) analyseerde of dit eerlijker kan als je plaatsing op een school anders organiseert. Dat blijkt te kunnen, maar niet overal: scholen die voorrangsregels hanteren staan gelijkere kansen in het onderwijs in de weg. Voorrang verlenen aan kinderen binnen het postcodegebied, of aan kinderen met broertjes of zusjes op school, belemmert de toegang van anderen.

Het ministerie van onderwijs vroeg het CPB: wat kunnen wij doen om kinderen meer kans te geven op een plek op de school van hun voorkeur? Vooral in de grote steden leveren overinschrijvingen problemen op. “In het Amsterdamse basisonderwijs komt jaarlijks 1 tot 6 procent van de kinderen niet op de favoriete school, en jaarlijks gemiddeld 2 procent niet op een van de drie voorkeursscholen”, zegt onderzoeker Paul Verstraten. In het voortgezet onderwijs zijn de cijfers in Amsterdam nog zorgwekkender: tussen de 10 en 20 procent kan jaarlijks niet op de school van eerste voorkeur terecht.

Elk probleem een eigen algoritme

“Maar de nationale overheid kan er uiteindelijk weinig tegen doen”, zegt Verstraten. “omdat de wettelijke bevoegdheid bij de schoolbesturen ligt. Gemeenten kunnen schoolbesturen wel ondersteunen bij een gezamenlijk toelatingsbeleid. Er zijn verschillende algoritmen waarmee je lotingen kunt uitvoeren om kinderen meer gelijke kansen te geven.” Het CPB werkte van vier algoritmen uit hoe ze gelijke kansen kunnen bevorderen. Geen enkel algoritme is optimaal, elk heeft andere voordelen. Het ene werkt goed bij het tegengaan van segregatie, het ander is laagdrempelig voor ouders die niet over alle aanmeldingsinformatie beschikken, een derde voorkomt ‘strategisch handelen’ waarbij vaak hoogopgeleide ouders de loting proberen te beïnvloeden.

Twee mogelijke plaatsingsmethoden, met loting als uitgangspunt, leveren echter niets op als scholen er voor blijven kiezen om postcode- en broertjes/zusjesbeleid te voeren. Verstraten voelt zich als CPB-onderzoeker niet geroepen om hier een oordeel over te geven: “Je kunt als school vinden dat het belangrijker is dat kinderen naar school kunnen fietsen en hun gezinsleden ook op school zitten, dan dat iedereen er toegang moet kunnen krijgen. Dat is een afweging die schoolbesturen en politici maar moeten maken.”

Scholen kunnen niet worden verplicht

Alle scholen mogen een postcodebeleid en gezinsledenbeleid voeren. Waar voorrangsbeleid vooral een probleem lijkt te zijn is op de algemeen bijzondere scholen (scholen onder een privaat bestuur zonder religieuze grondslag) en antroposofische vrije scholen, die volgens de Onderwijsraad relatief veel bijdragen aan segregatie naar opleiding en inkomen van ouders.

Gelijke kansen zouden volgens het CPB de leidraad moeten zijn bij beleid voor het verdelen van plekken op scholen. De overheid kan alleen bijdragen aan transparant toelatingsbeleid door richtlijnen op te stellen, ook over het toepassen van voorrangsregels. Schoolbesturen kunnen dan onderling en met de gemeente afspraken maken hoe en of ze die gaan toepassen. Of alle scholen daaraan mee willen werken, is de vraag. Ze zijn daar niet toe verplicht. Verstraten: “In Amsterdam, waar de gemeente al met zo’n verdelingssysteem werkt, zijn inderdaad een paar algemeen bijzondere scholen die vasthouden aan hun eigen toelatingsbeleid.”

Lees ook:

Hannah uit Haarlem grijpt naast haar favoriete middelbare school: ‘Het is keihard’

In Haarlem ervaren kinderen hoe moeilijk het is om op hun favoriete middelbare school te komen. Liefst 34 leerlingen werden uitgeloot. ‘In één keer stapt je dochter de volwassen wereld in.’

Het beest in de Amsterdamse ouder is los

Hoogopgeleide Amsterdamse ouders leggen zich er niet bij neer als ze hun kind niet kunnen geven wat ze misschien het allerbelangrijkst vinden: een goede middelbare school. Het nieuwe, omstreden lotingssysteem kan scholen wél gelijkwaardiger maken. Exit elitescholen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden