InterviewOnderwijs

‘Als ik zeg dat ik zomaar experimenteren met kinderen crimineel vind, zet je dat zeker als kop boven je artikel?’

Emeritus hoogleraar Paul Kirschner.

Emeritus hoogleraar Paul Kirschner strijdt tegen onderwijsmythes en hyperige goeroes in de school. Vrijdag gaf hij zijn afscheidsrede van de Open Universiteit. “Ik heb het idee dat er steeds meer mensen zijn die niet ontvankelijk zijn voor hypes.”

Hij is het wetenschappelijk geweten van het onderwijsveld, de grumpy old man in zijn eigen woorden. Emeritus hoogleraar onderwijspsychologie Paul Kirschner (68) strijdt onvermoeibaar tegen onderwijsideeën die niet gestoeld zijn op enige wetenschappelijk kennis. “Ik noem dat experimenteren met kinderen”, zegt hij. Vrijdag nam hij na 37 jaar afscheid van de Open Universiteit.

Kirschner heeft de laatste jaren vooral van zich laten horen in zijn rol als universiteitshoogleraar aan de Open Universiteit, waarin hij wetenschappelijke inzichten over wat wel en niet werkt in de klas, ook daadwerkelijk in de klas trachtte te krijgen. Hij schreef columns en blogs, Twitterde, verscheen in kranten en op televisie en schreef mee aan of bedacht boeken voor leerkrachten.

“Ik kan geen ziekenhuis beginnen omdat ik het gevoel heb dat handoplegging werkt”, legt hij nog maar eens zijn grote bezwaar uit tegen nieuwe onderwijsmethodes die de afgelopen jaren de kop opstaken. “Of een auto repareren omdat ik er al veertig jaar in rijd. En toch denken mensen dat, als het op onderwijs aankomt, ze er allemaal verstand van hebben omdat ze zelf ooit onderwijs hebben genoten.” Nederland heeft niet alleen achttien miljoen bondscoaches, verzucht hij, maar ook achttien miljoen mensen die denken verstand te hebben van lesgeven.

Vrijheid van onderwijs

De Nederlandse vrijheid van onderwijs heeft als nadeel dat al die mensen een school kunnen stichten, zegt Kirschner. “Als ik leerlingen iets wil vragen voor een onderzoek, moet ik langs een ethische commissie en door zeventien hoepels springen. Maar als iemand een school op wil zetten op basis van, nou ja, noem maar wat, dan kan dat.” De onderwijsinspectie kan alleen achteraf vaststellen of de onderwijskwaliteit goed genoeg is.

Volgens artikel 23 in de Grondwet staat het iedereen vrij om een bijzondere school te stichten. Dit artikel is de laatste jaren vaker ter discussie gesteld. “Door te zeggen dat de vrijheid van onderwijs niet absoluut is, stel je automatisch artikel 23 ter discussie”, zegt Kirschner. Als het aan hem ligt, wordt voor een school start, gecontroleerd of het onderwijsconcept gestoeld is op wetenschappelijke kennis.

“Als ik zeg dat ik zomaar experimenteren met kinderen crimineel vind, zet je dat zeker als kop boven je artikel?” Zijn kritiek op inmiddels al weer ter ziele gegane onderwijsvernieuwingen als De Tweede Fase, Iederwijs en Ipadscholen levert Kirschner af en toe de kritiek op dat hij te conservatief zou zijn, of tegen vernieuwing. Maar zijn eigen loopbaan bewijst dat hij allerminst wars is van nieuwe plannen. “Nauwkeurig, grondigheid en behoedzaamheid zijn geen synoniemen voor conservatisme. Maar voor verantwoord innoveren.” 

Toen Kirschner in 1983 bij de Open Universiteit (OU) kwam, een jaar na de oprichting, was daar een heel nieuw idee ontstaan over wat universitair onderwijs zou moeten zijn en vooral: voor wie universitair onderwijs zou moeten zijn. “Het was ontzettend bijzonder”, zegt hij. “Het was een tijd waarin we heel sociaal dachten, iedereen moest zich kunnen ontplooien.” Het was de kroon op een beweging die in de jaren zeventig in gang was gezet met de ‘moedermavo’: een tweede kans voor wie eerder in het leven niet kon, mocht of wilde doorleren.

Voor het eerst werd hoger onderwijs ontworpen dat niet uitging van jonge mensen met alle tijd van de wereld, die op elk moment van de dag in een collegezaal konden zitten. “Het was uniek”, zegt Kirschner. “De kwaliteit was hetzelfde als op de traditionele universiteiten. Maar verder kon iedereen wat betreft tijd, plaats en tempo zelf besluiten hoe die wilde leren.” Nog steeds is de Open Universiteit de plek voor studenten die later in hun leven naar de universiteit gaan, zich willen omscholen of meer kennis willen opdoen over hun eigen vakgebied.

Onderwijsinnovaties

Veel onderwijsinnovaties kwamen ooit uit de koker van Kirschner en zijn collega’s. De Open Universiteit was de eerste instelling die ging werken met digitale leeromgevingen en, toen nog, interactieve beeldplaten. Later kwamen de virtuele collegezalen. “Vernieuwing kan wel degelijk”, zegt Kirschner. “Maar dat hebben we bij de Open Universiteit altijd gedaan op basis van gedegen wetenschappelijk onderzoek.”

Zelf is Kirschner onder meer gespecialiseerd in leren via de computer en het ontwerpen van digitale klaslokalen. Voor hij bij de OU terechtkwam had hij onderzoek gedaan naar hoe studenten tekst het beste toch zich nemen en hoe vragen in video’s geïntegreerd moeten worden. Wie het hem vraagt, krijgt er veertig jaar later nog altijd een levendig college over.

Hij neemt vrijdag dan wel afscheid van de instelling waaraan hij bijna veertig jaar verbonden was, Kirschner verdwijnt niet helemaal van het toneel. Hij heeft nog plannen voor boeken en blijft promovendi begeleiden. “Ik heb het idee dat er steeds meer mensen zijn die minder ontvankelijk zijn voor hypes”, antwoordt hij op de vraag of zijn kruistocht tegen onderwijsmythes effect heeft. “Ik merk dat ik vaak gevraagd word om juist hierover te spreken.”

Lees ook:

De opgestoken vinger verdwijnt uit de klas

Wie krijgt de beurt? In plaats van vingers worden in steeds meer klaslokalen witte wisbordjes opgestoken. Zo komen ook de verlegen kinderen aan bod.

COLUMN De belangstelling voor onderwijsonderzoek neemt gelukkig alleen maar toe

Een bekend probleem is dat veel onderwijsonderzoek moeilijk toegankelijk is voor leraren, het staat verstopt achter een betaalmuur op internet, en soms is het Engels een obstakel, schrijft onderwijscolumnist René Kneyber.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden