Overheidsgeld

‘30 miljoen coronasubsidie via de school naar private bijlesbedrijven’

null Beeld ANP
Beeld ANP

Uit een enquête blijkt dat zo’n 30 miljoen coronasubsidie bedoeld voor huiswerkbegeleiding en examentraining besteed is aan private bedrijven.

Van de ruim 90 miljoen euro die de overheid het afgelopen jaar uitkeerde aan middelbare scholen om onderwijsachterstanden weg te werken, is naar schatting een derde uitgegeven aan private partijen. Uit een enquête van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw, EenVandaag en De Groene Amsterdammer onder 574 middelbare scholen met 135 respondenten blijkt dat ruim 30 miljoen euro reeds beland zou zijn bij huiswerk-, bijles en examentrainingsbedrijven.

Al meteen toen de overheid subsidie voor onderwijsachterstanden begon uit te keren, vreesden scholen dat het geld bij huiswerkinstituten zou kunnen gaan belanden. De opkomst van ‘schaduwonderwijs’ is de laatste jaren een grote zorg omdat welgestelde kinderen hun voorsprong ermee vergroten op kinderen van wie de ouders geen bijles kunnen betalen. Bovendien wordt de rol van de commerciële sector in een bij uitstek publieke voorziening als het onderwijs steeds groter. Toezicht van de Onderwijsinspectie op de kwaliteit van huiswerkinstituten is er niet. Scholen zouden overheidsgeld het liefst besteden om hun eigen onderwijs te verbeteren.

‘We vragen al heel veel van onze docenten’

Een derde van de scholen is erin geslaagd om de subsidie binnen de eigen instelling te besteden, maar de meeste scholen besteden de helft van de subsidie of zelfs meer aan private partijen. Directeur Hans Timmermans van het Haagse Segbroek College ontving het afgelopen jaar enkele tonnen. Met een deel van het geld kon hij zijn eigen docenten extra ondersteuningsuren laten geven, maar het merendeel ging toch op aan huiswerkbegeleiding en examentraining door externe bedrijven. “We vragen al heel veel van onze docenten”, zegt Timmermans. En extra docenten aantrekken lukt niet vanwege het lerarentekort. “Als de leraren er niet zijn om je vacatures te vullen, zoeken wij eerst docenten in opleiding. Maar als die er ook niet zijn, neem je je toevlucht tot deze bedrijven.”

Deze 90 miljoen subsidie wordt gezien als ‘voorproefje’ voor de miljarden die het onderwijs de komende jaren in het vooruitzicht zijn gesteld. Het is de wens van onderwijsminister Arie Slob om commerciële partijen bij corona-achterstanden zo mogelijk ‘op grote afstand te houden’.

Veel schoolleiders zeggen in principe tevreden te zijn met de diensten van de huiswerkbedrijven, maar voelen zich ongemakkelijk bij het uitbesteden van taken die ze voorheen zelf vervulden. De subsidies zijn eenmalig, dus kunnen scholen ze niet besteden aan vaste contracten voor nieuwe docenten, die sowieso schaars zijn. ‘Als ik al een eerstegraads wiskundeleraar vind, dan zet ik die voor de klas’, zegt Henk van Ommen van Het Baarnsch Lyceum. ‘Die ga ik dan echt niet inzetten voor huiswerkbegeleiding.’

Een enorme financiële impuls

Dezelfde bezwaren klinken over de aankomende 8,5 miljard subsidie voor het onderwijs. Ook deze subsidie is eenmalig en moet bovendien binnen 2,5 jaar op zijn. De Algemene Rekenkamer en de Onderwijsraad waarschuwden voor ‘ondoelmatige uitgaven’ omdat scholen het geld in korte tijd moeten besteden. Als middelbare scholen slechts een fractie van de subsidie uitgeven aan externe bedrijven, zou dat een enorme financiële impuls zijn. Op dit moment gaat er in de markt van huiswerkbegeleiding en examentraining volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek nog ongeveer 300 miljoen euro om.

Minister Slob erkent dat het bij de bestedingen van die miljarden ‘op de loer ligt dat allerlei commerciële partijen het misschien gaan overnemen’. Hij raadt schoolleiders aan ze alleen in te schakelen als het nodig is en ze anders ‘op grote afstand’ te houden. Opmerkelijk, vindt wetenschapper Louise Elffers die al jaren onderzoek doet naar het zogenoemde ‘schaduwonderwijs’ voor de Universiteit en Hogeschool van Amsterdam. Deze bedrijven stonden ook voor corona allang niet meer op afstand, zegt Elffers. ‘Dat moeten we erkennen. Dan pas kun je een goede discussie voeren over welke taken deze bedrijven wel en niet mogen uitvoeren.’

Groeiende rol van het schaduwonderwijs

Bijles en huiswerkbegeleiding is zo niet langer alleen weggelegd voor kinderen van ouders die dat kunnen betalen; steeds vaker koopt de school het extra onderwijs in. “Die groeiende rol van het schaduwonderwijs roept de vraag op welke taken de school zelf moet vervullen en welke taken ze mogen uitbesteden aan commerciële aanbieders”, zegt Elffers. “Het is een verkapte privatisering van een deel van het publiek bekostigde onderwijs, waar de overheid nul toezicht op houdt.” Schoolleiders maken zich hier ook vaak zorgen over, maar hebben nauwelijks andere middelen om hun leerlingen nu te helpen.

Elk jaar komen er meer dan honderd bijles- en huiswerkbedrijven bij, blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel die Investico opvroeg. Het zijn er nu ruim drieduizend, maar veruit de grootste is huiswerkbegeleider en examentrainer Lyceo. Dat bedrijf kocht vrijwel ongemerkt zijn concurrenten over, en zet goedkope krachten in op onzekere arbeidsconstructies. Jongerenvakbond FNV Young & United bereidt momenteel een rechtszaak voor tegen het bedrijf, omdat de studenten die bijlessen en huiswerkbegeleiding geven niet in dienst zijn, maar werken als freelancer. De vakbond noemt dat een ‘schijnconstructie’.

Lees ook:

Het bijlesprobleem los je op met onderwijs op maat

Een op drie leerlingen in het voortgezet onderwijs krijgt bijles, in groep 8 van het basisonderwijs een kwart.

Dat studenten hun heil elders zoeken, illustreert dat er zwaktes in het Nederlandse stelsel zitten

Schaduwonderwijs is geen nieuw fenomeen, maar het belang ervan neemt toe. Al in 2015 schatte het CBS dat het commerciële aanbod van bijles, huiswerkbegeleiding en examen­trainingen goed was voor meer dan 150 miljoen euro omzet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden