Zzp'ers vergeten hun oude dag

De helft van de zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) bouwt geen pensioen op. Nu is dat vergeleken met collectieve regelingen ook een kostbare zaak. Biedt een eigen pensioenfonds voor zelfstandigen uitkomst?

Gemma Steeman (35) uit Utrecht is getrouwd, heeft drie kinderen en is sinds drie jaar eigenaar van tekst- en communicatiebureau 'Comm.On'. Steeman spaart sinds twee jaar via een geblokkeerde spaarrekening voor haar pensioen. "De lijfrente die ik had, heb ik afgekocht en ook op de pensioenrekening gestort."

Stefan Ransdorp (38) uit Groningen is getrouwd en heeft twee kinderen. Sinds twee jaar is ook hij zelfstandig ondernemer en eigenaar van 'HeipaalCommunicatie'. "Ik zou wel eens wat met mijn oude dag moeten. Er is vast en zeker een pensioengat, maar ik weet niet precies hoe groot dat is."

Het aantal zelfstandig ondernemers in Nederland neemt toe. Hun aandeel in de beroepsbevolking is de afgelopen vijftien jaar gestegen van ruim zes procent tot meer dan acht procent. Er zijn nu naar schatting 675.000 zzp'ers. Zij vormen een zeer heterogene groep. Naast de 'klassieke' zzp'ers, met een eigen winkel, gaat het daarbij in toenemende mate om 'nieuwe' zzp'ers die vooral eigen arbeid en kennis aanbieden.

Volgens de Sociaal Economische Raad (SER) moet het pensioenbewustzijn van deze zelfstandigen vergroot worden. Dit werd bevestigd door de resultaten van een onderzoek van online interimnetwerk 'InInterim.nl.' Van de 1429 ondervraagde zzp'ers gaf negenenvijftig procent aan niet genoeg geld te hebben voor pensioen of er überhaupt nog niet mee bezig te zijn.

Pensioenjurist en docent voor pensioenopleidingen Emilie Schols: "De gemiddelde Nederlander denkt niet grondig na over zijn pensioen. De zelfstandig ondernemer vormt daar geen uitzondering op. Pensioen wordt gezien als 'iets voor later' en de zelfstandige heeft vaak het idee dat als hij stopt met werken er voldoende inkomen is om van te leven. Die wat nonchalante houding ten opzichte van het pensioen is zorgwekkend. Voor zelfstandigen geldt meestal helemaal geen pensioenregeling dus als de inkomsten later tegenvallen is de zelfstandige aangewezen op de AOW." Volgens Schols is het nog zorgwekkender als zelfstandigen niet nadenken over de risico's die zij lopen. Schols: "Pensioen is niet alleen inkomen wanneer een ondernemer is gestopt met werken maar ook inkomen bij arbeidsongeschiktheid en voor het gezin als hij of zij overlijdt. Dat zijn acute risico's. Om dat af te de dekken kan de zelfstandig ondernemer niet wachten tot later."

Welke mogelijkheden voor een oudedagsvoorziening hebben de zelfstandigen op dit moment? Bijzonder hoogleraar Pensioenmarkten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam Fieke van der Lecq: "De mogelijkheden voor veel zelfstandigen om hun pensioen te regelen zijn beperkt. Zij zijn aangewezen op lijfrenten en bankspaarproducten van verzekeraars en banken, een kostbare zaak in vergelijking met de meeste collectieve pensioenregelingen. Mede daardoor zien zzp'ers er vaak van af om een individuele pensioenregeling af te sluiten." Dat wordt door zelfstandigen inderdaad zo ervaren zegt Esther Raats-Coster, voorzitter van Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO): "Zowel banken als verzekeraars moeten zich veel meer inleven in de zzp'er en er moeten alternatieven onderzocht worden. Momenteel is de drempel veel te hoog om iets voor het pensioen te regelen. De producten worden gezien als duur en ingewikkeld." Zelfstandig ondernemer Steeman herkent dit: "Daarom heb ik een financieel expert laten uitzoeken wat voor mij de beste optie zou zijn. Dat was het afkopen van mijn lijfrente en het openen van een geblokkeerde spaarrekening. Elk jaar rekent mijn boekhoudster uit welke bedrag fiscaal het gunstigst is om op die rekening te storten, en daar luister ik braaf naar. Verder bouw ik partnerpensioen op via mijn man, maar daar hou ik geen rekening mee. We hebben ook geld in beleggingen zitten en in het huis, maar beide vind ik te onzeker om als pensioenopbouw te rekenen. Het zijn meer extraatjes die in principe bedoeld zijn voor later, maar die in geval van nood ook voor iets anders aangesproken kunnen worden. De geblokkeerde spaarrekening is echt voor mijn pensioen."

Zelfstandigen, die vanuit loondienst beginnen, kunnen tien jaar bij hun pensioenfonds aangesloten blijven. Het kabinet heeft besloten dat het vanaf 2012 mogelijk is om ook de pensioenpremie tien jaar fiscaal af te trekken. Dat is nu nog maar drie jaar. Van der Lecq: "Maar vanaf de eerste dag betalen zelfstandigen ook het werkgeversdeel van de pensioenpremie. Dit houdt doorgaans in dat de premie ineens drie keer zo hoog wordt." Steeman: "Deze optie vind ik veel te duur. Het geld uit de pensioenfondsen dat ik opgebouwd heb toen ik nog in loondienst werkte, koop ik af en stort ik op mijn geblokkeerde rekening." Ook Ransdorp blijft niet aangesloten bij zijn voormalige pensioenfonds. "Ik heb een arbeidsongeschiktheidsverzekering, een kostbare zaak. Ik vind het belangrijker om eerst een fatsoenlijk inkomen te genereren dan mijn te kleine marges om te zetten in pensioen."

Van der Lecq vindt de kabinetsmaatregel niet echt structureel: "En na die tien jaar? Dan ben je bijvoorbeeld tweeënvijftig en hoe ga je de oudedagsvoorziening dan nog dertien jaar regelen? Een pensioenproduct bij een verzekeraar zal op die leeftijd duur uitpakken. Plus, - een belangrijk probleem dat door de politiek over het hoofd gezien wordt, er zijn ook veel zelfstandige beroepen waarbij je nog nooit in een pensioenfonds hebt gekund. Als je bijvoorbeeld fotograaf bent, heb je nooit in een pensioenfonds gezeten."

Vorig jaar april hebben Kamerleden Ko¿er Kaya (D66) en Dezentjé Hamming (VVD) in een Kameroverleg voorgesteld zelfstandigen de mogelijkheid te geven een eigen pensioenfonds op te richten. Hoe moet zo'n pensioenfonds er uitzien? Van der Lecq: "Een pensioenfonds voor zzp'ers moet zoveel mogelijk lijken op de pensioenfondsen zoals we die nu kennen alleen met één belangrijk verschil: mensen mogen eruit. Zzp'ers zijn vrije vogels, die willen niet verplicht in een fonds." Raats-Coster: "Vrijwilligheid is voor ons echt een harde voorwaarde, anders werkt het niet. Zelfstandigen hebben behoefte aan maximale flexibiliteit en zeggenschap." Wat zijn de voordelen voor zelfstandigen als zij de keuze hebben om zich bij een pensioenfonds aan te sluiten? Van der Lecq: "De zzp'ers bepalen met elkaar hun collectieve pensioenregeling, net als in beroepspensioenfondsen. Ook is het rendement naar verwachting groter omdat het fonds niet winstgedreven is. Daarnaast biedt het flexibiliteit doordat je de premie kunt laten afhangen van het feit of je bedrijf het goed gedaan heeft. De premie ademt mee met het bedrijfsresultaat. Deze mogelijkheid heb je niet als je bij een regulier pensioenfonds blijft." Ransdorp: "Als er een pensioenfonds voor zzp'ers zou zijn, zou ik me er op dit moment nog niet bij aansluiten. Mijn bedrijfsreserve ga ik in eerste instantie aanwenden om te sparen en tegen de tijd dat ik genoeg vet op de botten heb, ga ik goed wegzetten voor later. Ik vraag me überhaupt af of er in 2041 nog een euro bestaat. Mijn filosofie is dan ook dat ik daar niet te veel over moet nadenken en meer energie stop in het hier en nu. Ik vind het avontuur en geluk als zelfstandig ondernemer belangrijker dan mijn oude dag. Nu goede dingen doen levert straks genoeg op. Hopelijk ook financieel."

Ook Steeman zit op dit moment nog niet op een pensioenfonds voor zelfstandigen te wachten: "Ik heb er persoonlijk geen behoefte aan. Sterker, ik denk dat het voor veel mensen in loondienst ook beter zou zijn als ze hun pensioen zelf zouden moeten regelen. Zo ben je veel meer betrokken bij je eigen toekomst en dat levert voor iedereen winst op. Niet alleen financieel, ook qua motivatie en arbeidsparticipatie. Mensen blijven nu soms zitten waar ze zitten omdat dat financieel gunstiger is, terwijl de passie voor hun beroep langzaam afbrokkelt. Wat ik veel hoor van zzp'ers om mij heen is dat er niet echt behoefte aan is om dat vanuit de overheid te regelen, als ondernemer doel ik 't liever zelf."

Hoe kan een zzp'er zijn pensioen regelen?
'Nablijven' in het pensioenfonds; voor zzp'ers die vanuit loondienst starten.

Lijfrenteverzekeringen en banksparen.

Fiscale Oudedagsreserve (FOR); een bedrag dat jaarlijks gereserveerd mag worden om te sparen voor de oudedagsvoorziening. Voor het bedrag geldt uitstel van belastingbetaling. Het maximale bedrag wat jaarlijks gereserveerd mag worden is in 2012 verlaagd naar € 9.382. (2011: € 11.882)

Zelf vermogen opbouwen door te investeren, sparen of beleggen. Bijvoorbeeld het aflossen van de hypotheek waardoor er bij verkoop van het huis eigen geld vrijkomt.

Voor zelfstandigen die ondernemen vanuit een besloten vennootschap (bv) kan een pensioen binnen deze bv opgebouwd worden.

De zelfstandige moet zich goed laten adviseren. Vaak ligt de oplossing in een combinatie van meerdere van de bovenstaande mogelijkheden.

Bron: PZO

De zzp'er en zijn geld
Twee derde is man.

De helft is ouder dan 45 jaar.

Een groot deel combineert het zzp-schap met een baan in loondienst (de zogenoemde 'hybride' ondernemer).

Een winstinkomen vergelijkbaar met het minimuminkomen (€ 17.000) is ongeveer € 20.000. Zestig procent van de zzp'ers zit op of onder een dergelijk inkomen.

Tien procent realiseert een winstinkomen gelijk of hoger dan tweemaal modaal.

Bron: CBS, Belastingdienst en EIM.

Premie-pensioeninstelling voor zelfstandigen
Verzekeraar Aegon lobbyt sinds deze week voor de pensioenen van zzp'ers. Aegon richt momenteel een premie-pensioeninstelling (ppi) op. Nu kunnen alleen mensen in loondienst terecht bij een ppi, maar Europees recht bepaalt dat ook zelfstandigen zich erbij moeten kunnen aansluiten.

De ppi werkt zo: de werkgever betaalt een vaste premie aan de ppi. Deze is niet afhankelijk van een cao. Voor zzp'ers zou dat betekenen dat zij zelf een vaste premie afdragen aan de ppi. Het uiteindelijk pensioenbedrag is volledig afhankelijk van het resultaat van de beleggingen op je pensioendatum. Hiermee koop je een pensioenverzekering bij een verzekeraar.

Het pensioenbedrag is erg onzeker bij een ppi, maar je kunt wel zelf invloed uitoefenen op de beleggingen. Het toezicht van De Nederlandsche Bank op de ppi is minder strikt dan op een pensioenfonds, maar een maatregel als korten zal daarom ook nooit worden opgelegd.

Laura van Baars

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden