Zwitserse impro: verrassingen gegarandeerd

We zijn hier zo verwend met het kwalitatief uitzonderlijk hoogstaande aanbod van improvisatiemuziek uit eigen land, en met podia die hier de beste Amerikaanse jazzmusici presenteren, dat we haast zouden vergeten dat er in andere Europese landen ook bijzondere musici en/of groepen rondlopen. Dat we slechts moeizaam en mondjesmaat van hen vernemen, heeft vaak meer met onbekendheid te maken dan met een vermeend gebrek aan kwaliteit.

KEES POLLING

Sinds kort wordt hier het Zwitserse label Unit Records gedistribueerd door het Belgisch/Nederlandse Lowlands. De uitgaven van dit label bieden een goede kennismaking met Zwitserse improvisatiemuziek. Hoewel er in Zwitserland minstens drie talen gesproken worden, kan het land qua culturele infrastructuur enigszins vergeleken worden met Nederland. En net zoals Nederland meer is dan klompendansen, wordt er in Zwitserland allerminst alleen gejodeld en op de alpenhoorns geblazen.

Alhoewel, op de CD 3 (UTR 4077) laat het zeskoppige BLASABFUHR zich kennen als een onorthodox blaasorkest in de beste Zwitserse traditie. Jazzy klinkt het af en toe ook, geïnspireerd door Amerikaanse voorbeelden, maar tegelijkertijd klinken door bijna alle stukken hun eigen Alpen-roots door. Humor hebben ze trouwens ook. Luister maar naar het gezongen openingsnummer 'Sweet sweet pain'. Heerlijk!

Unit Records zet zich met name in voor de nieuwste improvisatie-muziek, maar dat wil niet zeggen dat het conventionelere jazz overslaat. Wat groepen die zich met de jazztraditie bezighouden echter al snel opbreekt, is dat ze op moeten boksen tegen vergelijkbare bandjes in binnen- en buitenland. De muziek op de NAAMLOZE DEBUUT-CD van het trio van pianist ADRIAN FREY (UTR 4074) klinkt iets moderner, maar wijkt over het algemeen amper af van de grootste gemene deler. Wat niet wil zeggen dat er niet voorbeeldig gespeeld wordt. Maar dat kan ook nauwelijks anders in deze tijd van jazzdiploma's!

Heel wat anders presenteren Stephan Grieder en Peter Landis op MUSIC FOR ORGAN & SAXOPHONE (UTR 4065). De muziek, opgenomen in verschillende kerkjes in de Zwitserse Alpen (hoor de echo), geeft een indruk van de directe omgeving waar ze ontstaan is. De serene rust van wit besneeuwde berghellingen, de ongenaakbaarheid van steile afgronden, de eerste sneeuwklokjes in het voorjaar, de kale natuur boven de boomgrens. Verstilde en rauwe klanken; heftige explosies, diepzinnig gemurmel; klassieke passages en eigenzinnige improvisaties. Het kost geen moeite om je als luisteraar door Grieders kerkorgel en Landis' sopraan- en tenorsaxofoon mee te laten voeren.

Op NOCTURNE SCHEMATIQUE (UTR 4069) laat trombonist Yves Massy zich bijstaan door toetsenman Michel Wintsch, de ook in ons land bekende gitarist Vinz Vonlanthen, en slagwerker Oliver Clerc. Op twee bewerkingen van Hindemith-stukken na zijn alle composities van Massy. Dat hij een kei van een trombonist is, wist ik van andere cd's. Op Nocturne Schematique laat hij zich ook kennen als een begenadigd componist en groepsleider. Frivole, bijna circus-achtige nummers, worden afgewisseld met gedragen melodieen, zoals het geslaagde 'Vinz Valse' en het spannende 'Sieste a Seville.'

Drummer Olivier Clerc speelt ook een rol in Schizodie, het kwartet van trompettist Carlos Baumann. Op FAT'N BLUE (UTR 4078) wisselt Baumanns muziek tussen tamelijk conventionele jazz en felle, bijna ouderwetse jazzrock. De interessantste momenten zijn die waarop het kwartet eigentijds terrein betreedt. De musici leven zich dan op hun instrumenten uit en maken zich in hun improvisaties los van de directe context, door er in hun spel commentaar op te leveren. En dat gebeurt gelukkig vaak genoeg.

Baumann en Massy werken op hun beurt mee aan SAMAYAC (UTR 4079), een cd van het sextet van de even over de grens in Frankrijk woonachtige saxofonist Yves Cerf. Ook Cerfs muziek is vrij traditioneel, maar mede door de nadruk op koper (Cerf is de enige rietblazer) zit deze vol pit. Misschien komt het door Massy's aanwezigheid, maar ook deze schijf bevat een feestelijk circusnummer: het fraaie 'ultimo pelo-gomina'. De moeite waard zijn ook het rustige 'Novembre' en het meeslepende 'Tumbao'.

Uit het Italiaanse deel van Zwitserland komt gitarist Menico Ferrari. De titel ABOUT ROSES AND THORNS (UTR 4084) laat goed zien waar het Ferrari om te doen is. Bijgestaan door wisselende bezettingen komen zowel ongerepte schoonheid als stekelig venijn aan bod. Geïnspireerd door de M-Base uit Brooklyn, New York, klinkt muziek met een hoge scherpte/diepte-verhouding. Op andere momenten blijft het bij soepele fusion: degelijk en aardig, tegen het zoete aan. Liefhebbers van het Nederlandse SfEQ zullen zich waarschijnlijk wel in Ferrari's muziek kunnen vinden.

Meer nog dan voorgaande groepen laat het septet Kadash op FEDERLOS (UTR 4082) jazz en impro samengaan met invloeden uit volks- en popmuziek. De bezetting weerspiegelt die opzet: rieten, maar ook accordeon, Hammond orgel en viool, en twee drummers, waarvan de een af en toe ook zijn gitaar vervaarlijk laat gieren. Het speelse resultaat wordt bevorderd door voornamelijk korte stukken te spelen, veelzijdig met sfeer te werken en de muziek doorzichtig te houden.

Nog oorspronkelijker voor de dag komt de groep Kieloor Entartet op de dubbel-cd THE RED LIGHT FUGUE (UTR 4080). Dat begint al met de presentatie. De twee schijfjes zitten verpakt in heuse hoesjes, gestoken in een kunstzinnig vormgegeven uitklapbare kartonnen hoes. Zo leuk als de hoes er uitziet, zo leuk en ongewoon klinkt ook de muziek. Daarbij wordt de veelzijdige en complexe muziek zo goed uitgevoerd dat dat het verbaast te merken dat veel stukken live zijn opgenomen.

Kieloor Entartet is een kwartet rond gitarist M. Kielholz, toetsenman M. Gloor, drummer L. Niggli en bassist E. Schnyder, op een aantal stukken bijgestaan door gastmusici. Muzikaal gebeurt er van alles. Net als bij John Zorn of Jacques Palinckx wordt nauwelijks een muziekstijl ongebruikt gelaten. Alleen doet Kieloor Entartet dat doeltreffender door soepele overgangen. Onvervalste jazz wordt afgewisseld door stukjes pop-kitsch, heftige heavy metal, nep-fusion of sfeervol ingezette synthesizers. Zelfs voor volstrekt vrije groepsimprovisatie en zelfstandige solo's is ruimte.

Het gaat de musici van Kieloor Entartet duidelijk niet om het 'shockeren' maar, ondanks de aanwezigheid van echte (zo bedoelde?) kitsch, om het neerzetten van een inhoudelijk consistent geheel. Humor hebben ze (gelukkig) ook. Zo stond ik de eerste keer dat ik dit album draaide, gek te kijken toen ineens een kanaal uitviel. Terwijl ik de versterker al omdraaide om te zien wat er fout was, kwam het kanaal weer terug. Grapje!

Kieloor Entartet presenteert haar muziek in bundelingen van nummers. De eerste cd bevat bijvoorbeeld 33 stukjes, gebundeld in zeven suite-vormige nummers. Wie na een paar keer luisteren iets anders wil, zet de 'random'-knop van zijn cd-speler aan: verrassingen gegarandeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden