Zwitsers verkeken zich op documentaire over nazi-goud/'Een droom in termen van kijkcijfers'

ZÃœRICH - Eens in de zoveel jaar doet een documentaire al voor vertoning zoveel stof opwaaien, dat hij ingrijpend wordt bewerkt, of niet wordt uitgezonden.

RENSKE HEDDEMA

De Zwitserse televisie koos gisteravond voor een derde optie: integraal uitzenden, voorzien van een discussie waarin de nodige nuances worden aangebracht. Bij de BBC-documentaire Nazigold und Judengeld, waarvan de Zwitserse televisie voor tien procent coproducent is, zijn de Zwitsers er letterlijk ingeluisd. De film, die niet alleen vanwege de vele archiefopnamen, behoorlijk zwart-wit is, is aanzienlijk anders uitgepakt dan voorzien.

Niet bekend

“De grootste diefstal in de geschiedenis van de mensheid”, “een pact met de duivel” en “de geesten uit het verleden komen Zwitserland bezoeken” - van deze uitspraken staat de documentaire bol.

Muziekkeuze, Carl Orffs Carmina Burana, en een kortgesneden montage dragen evenmin bij aan een genuanceerde vertelstijl. Echt tendentieus is echter de bewering van een anonieme getuige, die zegt dat er treinen met Italiaanse joden door Zwitserland reden, op weg naar de Duitse concentratiekampen. Nadat zij vier minuten aan het woord is geweest, moet in tien seconden gemeld worden, dat er geen andere getuige of historisch onderzoek dit verhaal kan bevestigen.

Hoewel de Zwitserse tv de feiten in de documentaire niet wil weerleggen, distantieert ze zich van de teneur van de hele film. De gruwelijke vluchtelingenpolitiek, het jodenstempel, de nazi-gezindheid van ten minste drie ministers (van de zeven); de feiten spreken voor zich. In eerdere documentaires - toen de spotlights van de wereld nog niet op Zwitserland waren gericht - hebben dezelfde makers al uitgebreid bericht over deze onderwerpen. In de komende weken gaat de Zwitserse televisie dan ook door met de serie debatten en films - deels herhalingen van eigen producties - over dit onderwerp. Bovendien ziet tv-baas Peter Studer het als taak van de publieke omroep om juist ook deze film uit te zenden, die in Amerika en Engeland half juni insloeg als een bom. Of de Zwitsers deze film ooit zelf te zien zullen krijgen? “Een droom in termen van kijkcijfers”, zegt Studer met gevoel voor ironie. Hij werd de afgelopen dagen op zijn wenken bediend door de SVP - de ultra-rechtse volkspartij. In advertenties in alle dagbladen werd de tv-kijker opgeroepen om toch vooral te gaan kijken naar dit staaltje manipulatie door de publieke omroep, betaald van het kijk- en luistergeld van de Zwitserse burger.

Inmiddels heeft de Zwitserse ambassadeur in Londen, François Nordmann, protest aangetekend tegen de film. Klip en klaar is zijn brief in de afwijzing van de agressie en de vooringenomenheid die spreekt uit de documentaire. “. . .het grenst aan intellectuele onredelijkheid. De eenzijdige manier waarop de, op zich diep aangrijpende, ooggetuigenverslagen worden ingezet om een vooropgezette stelling te ondersteunen, hoont de geschiedenis en de reële situatie in mijn land.” De ambassadeur spreekt van een scenario, dat Goebbels niet zou hebben afgewezen, en dat “met zijn insinuaties en laster, gelardeerd met getuigenverhalen, een heel land in een kwaad daglicht stelt”. In de discussie die gisteravond volgde op de omstreden documentaire, kregen de Zwitsers ook de andere kant van de medaille te horen. De Zwitserse nazi-partij als een belangrijk filiaal op te voeren van de Duitsers, is onjuist. Tijdens - vrije- verkiezingen in de oorlog kregen de Zwitserse bruinhemden een procent van de stemmen.

Speciale 'Task Force' ambassadeur Borere, die aan de overkant van de oceaan minstens zo bekend moet zijn als in Zwitserland, bleef erop hameren, dat Zwitserland zich met hand en tand moet verzetten tegen dit soort aantijgingen. Zwitserland is adequaat bezig zijn oorlogsverleden met concrete maatregelen van zich af te schudden. De Volcker-commissie die het geld zonder eigenaar op de banken opspoort, komt op 23 juli met een eerste lijst rechthebbenden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden