Zwitserland stemt over basisinkomen

referendum | Vrees dat iedereen baan opzegt bij basisloon van 2200 euro, lijkt ongegrond.

ANNE GRIETJE FRANSSEN en REDACTIE BUITENLAND

Wat zou je doen als je van een vast inkomen was verzekerd? Die vraag staat op een immense poster in Genève. Het comité Basisinkomen Zwitserland, de organisatie achter een burgerinitiatief, vestigt zo de aandacht op het referendum dat morgen wordt gehouden.

De Zwitsers mogen stemmen voor of tegen een onvoorwaardelijk basisloon - een wereldwijde primeur. Vier jaar geleden was de aftrap van het burgerinitiatief en binnen anderhalf jaar verzamelden de actievoerders de 100.000 handtekeningen die nodig zijn voor een landelijke stembusgang.

Het comité pleit voor een standaardinkomen van 2500 Zwitserse frank (ongeveer 2200 euro), naar Zwitserse maatstaven een minimumloon. De toelage is niet gebaseerd op behoeftigheid, zoals bij een uitkering, maar is bestemd voor iedereen, ongeacht bezit of werkzaamheden.

De discussie over een basisinkomen is ook elders gaande. Afgelopen week nog diende in Nederland Tweede Kamerlid Norbert Klein van de Vrijzinnige Partij een initiatiefnota over de uitkering in. In vier Nederlandse gemeentes begint 1 januari 2017 een proef met de toelage. Finland start een soortgelijk experiment en in andere landen staat het ook op de agenda.

Met een werkloosheid onder de 4 procent lijkt Zwitserland niet de meest voor de hand liggende proeftuin. Armoedebestrijding, zegt Che Wagner, medeorganisator van het burgerinitiatief, is ook niet de drijfveer. "Het basisinkomen is allereerst veel efficiënter dan het huidige sociale vangnet, omdat het een groot bureaucratisch apparaat overbodig maakt. Het vervangt alle uitkeringen en subsidies."

Maar efficiëntie is niet het enige argument. De initiatiefnemers willen vooral het loon loskoppelen van werk. De motor achter een baan moet voldoening zijn, of overtuiging, niet alleen het kunnen voorzien in levensonderhoud.

Nu is dat nog wenselijk, zegt Wagner, maar straks noodzakelijk. "Door automatisering zullen steeds meer werknemers worden vervangen door robots. Het klassieke productiewerk bestaat dan niet meer. Als inkomsten niet van een werkgever afhankelijk zijn, is dat geen probleem. Een basisloon is het beste antwoord op de technologie. Het enige, eigenlijk."

De conservatieve regering staat niet te springen om het in te voeren. Zij vreest dat de basisuitkering de economie op zijn kop zet. Niet helemaal onterecht: naar schatting kost de toelage zo'n 200 miljard frank, een derde van het bruto nationaal product. Toch heeft de Zwitserse overheid het op dit punt niet voor het zeggen. Morgen bepaalt een meerderheid van het volk de koers.

De kans is echter miniem dat de toelage snel een feit is. Volgens recente peilingen is ongeveer één op de vier Zwitsers voorstander - lang niet genoeg voor een overwinning.

"Veel Zwitsers denken dat, met een basisinkomen, iedereen opeens stopt met werken", zegt Wagner. Die vrees lijkt ongegrond. Een enquête wees uit dat 98 procent van de werkende bevolking zijn baan bij een onvoorwaardelijk salaris gewoon aanhoudt.

Een andere reden voor een nee-stem, denkt Wagner, is dat het moeilijk is te bevatten wat het plan inhoudt. Er is nauwelijks vergelijkingsmateriaal: nergens is het basisinkomen nog op deze schaal doorgevoerd. Dat brengt veel onzekerheden met zich. Wagner: "De Zwitsers zijn gewend te stemmen over iets reëels als een nieuwe brug, niet over een visionair project als dit."

Toch ziet hij de huidige peilingen als een enorm succes. "Een jaar geleden wist nog bijna niemand van het basisinkomen af. Door de campagne is een landelijk debat aangezwengeld, vrijwel elke Zwitser kent nu het concept."

Toen Zwitserland begin vorige eeuw over een pensioenwet stemde, verklaarde iedereen de initiatiefnemers voor gek. Het duurde nog 20 jaar voordat de regeling er kwam. Wagner wil maar zeggen: een ingrijpende verandering als deze gaat niet over één nacht ijs. "Maar we zijn klaar voor de volgende ronde."

undefined

PvdA praat ook over basisinkomen

Het is toeval, maar vandaag, op de politieke ledenraad in Nieuwegein, praten de PvdA-leden ook over het basisinkomen. Na een tijd van de agenda te zijn geweest, krijgt dat idee sinds kort weer meer aandacht bij de sociaaldemocraten. Gerben Welling, secretaris van het PvdA-gewest Noord-Brabant, zal een motie indienen om het basisinkomen voor mensen met een laag inkomen in het verkiezingsprogramma te ze zetten.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden