'Zwitserland is een voorbeeld voor de Verenigde Staten van Europa'

Een lichtinstallatie projecteert de Zwitserse vlag op de Berner Alpen.Beeld REUTERS

Het land wordt vaak afgedaan als een rariteit, met klokken, referenda, bankgeheimen en geen enkele politieke invloed op internationaal niveau. Maar Zwitserland is bovenal politieke stabiliteit en economische voorspoed in een regio die wankelt door werkloosheid, dalende trendlijnen en instabiele regeringen. Zwitserland is, kortom, een land dat de moeite van het analyseren waard is.

Het geheim van de Zwitsers is dat het land deel is van Europa, maar ook weer niet, schrijven hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit van Californië Roland Benedikter en Lukas Kaelin, onderzoeker aan de Universiteit van Wenen in Foreign Affairs. Het is een Schengenland, heeft sinds 1972 een vrijhandelsakkoord met de EU en is lid van de Single Euro Payments Area (de Europese betaalruimte). Tegelijkertijd kan Zwitserland als niet EU- en euroland haar eigen fiscale beleid blijven voeren en is het politiek en economisch ongebonden.

Cijfers van de Wereldbank (hierboven) laten zien dat Zwitserland beter presteert dan de landen in de EU en eurozone. Zo is het BBP per hoofd van de bevolking in Zwitserland hoger dan in de eurozone, EU en Nederland. Ook ziet de trend er beter uit dan voor de omliggende regio.

De Zwitserse overheidsschuld steekt eveneens rooskleurig af tegen die van Europa. De Wereldbank geeft voor Zwitserland na 2008, het jaar waarin de crisis echt losbrak, geen cijfers meer. Data van onder meer het IMF laat zien dat de Zwitserse schulden na 2008 op hetzelfde niveau bleven terwijl die van de EU, eurozone en Nederland stegen.

De werkloosheid in Zwitserland ligt ongeveer gelijk met dat van Nederland, waarbij aangetekend dat Nederland in de EU en eurozone prima cijfers kan overleggen.

Tot slot de Zwitserse koopkracht. Ook hier is het Zwitserland boven.

Een van de redenen voor het Zwitserse succes is volgens Benedikter en Kaelin het politieke systeem. De directe democratie die dicht op de burger zit, vormt een groot contrast met het afstandelijke bestuur in Brussel. De EU heeft weliswaar een gekozen Europarlement, maar verkiezingen draaien toch vooral rond nationale kwesties. Dan is er nog de Europese Commissie die uit ongekozen technocraten bestaat en de Europese raad waarin regeringsleiders zich achter gesloten deuren terugtrekken.

Vier lessen
Benedikter en Kaelin zien in het Zwitserse systeem vier lessen voor Europa. De eerste: klein is fijn. "De nadruk van Zwitserland op de kleinschalige bestuurlijke autonomie van de kantons kunnen model staan voor een Europa van regio's. De manier waarop Zwitserland omgaat met de vier taalgebieden en hun etniciteiten is een voorbeeld voor de eenheid in diversiteit die Europa zoekt."

Tweede les is volgens het duo het directe contact tussen overheid en burgers. Dat wekt het vertrouwen dat Europese beleidsmakers zo ontberen. Daaruit volgt de derde les. Dankzij het directe contact voelen mensen zich meer betrokken en meer verantwoordelijk voor overheidszaken. Zij zullen zich dan ook actiever voor de overheid willen inzetten.

De vierde les leert Europa dat een juiste verhouding tussen integratie en autonomie de sleutel tot succes is, ook in een wereld waar economieën nauw met elkaar zijn verweven. "Zwitserland is succesvol omdat het is geïntegreerd met Europa, maar ook haar autonomie heeft behouden." Een 'Zwitsers' Europa betekent dan ook geen volledige integratie, maar openstaan voor lossere banden.

Het land van de koekoeksklokken, chocolade en kaasfondue in het hart van Europa, kan een model zijn voor een potentiële Verenigde Staten van Europa, stellen Benedikter en Kaelin. "Op supranationaal niveau creëert het Zwitserse model een politieke unie zonder homogenisering van culturen, identiteiten en wetten."

Regeren van bovenaf - op lichtjaren afstand van de Europese burgers - moet tot het verleden behoren. In plaats daarvan moet Europa zoveel mogelijk kwesties voorleggen aan alle inwoners van de 27 EU-staten. "Dergelijke stemmingen bevorderen het gevoel van een gemeenschap, gedeelde toekomst en een gemeenschappelijke identiteit. Als de Zwitserse stabiliteit, vrede en welvaart het doel is, dan wordt het tijd voor Europa om het model van dat land ter harte te nemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden