Zweverige tragedie zonder goden

Theater

Oedipus Ro Theater **

Wat doen we met de goden? Het is een vraag die iedere hedendaagse regisseur van een Griekse tragedie zich moet stellen. Want bovennatuurlijke wezens die voor hun eigen sardonisch plezier mensen de ellende in duwen, die zijn niet meer helemaal van deze tijd. We hebben ons immers meesters van ons eigen lot gemaakt.

In de voorstelling 'Oedipus' van het Ro Theater zijn de goden dan ook verdwenen. Toneelschrijver Oscar van Woensel bewerkte voor regisseur Alize Zandwijk Sophocles' drie tragedies over koning Oedipus en zijn familie tot een enkel stuk. Daarin is de mens zelf en niet de goden de stuwende kracht achter zijn eigen lot.

In de eerste helft speelt acteur Nasrdin Dchar de mythische koning die zonder het te weten zijn vader vermoordt en zijn moeder trouwt. Hij wil de moordenaar van zijn vader vinden en wordt vervolgens met zichzelf geconfronteerd. Maar het zijn niet de goden die Oedipus' lot bepalen, maar de individuele en zeer menselijke keuzes van hemzelf en van anderen. Zoals zijn moeder die niets liever wil dan een kind krijgen, of de herder die baby Oedipus moet doden, maar dat niet over zijn hart kan verkrijgen.

In het tweede deel trekt Oedipus' zus (en dochter) Antigone (Fania Sorel) die lijn ultiem door. Zij neemt haar lot in eigen hand door tegen de wet in haar gesneuvelde broer Polyneikes te begraven en daarmee de doodstraf over zich af te roepen. Zij heeft dat niet van een vreemde. De oudere Oedipus (Jack Wouterse) heeft inmiddels geleerd dat alleen de mens zelf verantwoordelijk kan zijn voor zijn eigen leven, maar die verantwoordelijkheid alleen kan nemen als hij zichzelf te diepste kent.

Het is een mooi thema dat Zandwijk en bewerker Van Woensel willen aansnijden en in het eerste deel werkt de combinatie tussen Van Woensels vlotte bewerking en Zandwijks licht vervreemdende regiestijl wonderwel. Totdat de voorstelling in het tweede deel doorschiet in een semifilosofisch pamflet voor spirituele zelfverwezenlijking dat in het tijdschrift Happinezz niet zou misstaan. Begeleid door het geluid van klankschalen mijmert Wouterse als de oude koning in een eindeloze monoloog over loslaten, verlichting en wegvallende dimensies.

Voor de toeschouwer die het - zoals mij - niet lukt om daarin mee te gaan, leidt alle spiritualiteit zodanig af van de interessante thematiek en Zandwijks mooi-grimmige beeldentaal dat er bij het slotapplaus vooral een licht zeurende ergernis overblijft die niet zomaar even los te laten valt.

Robbert van Heuven

Tournee tot en met 27 april 2013. www.rotheater.nl

Jazz

Anat Cohen Quartet ***

Verlies van controle is voor veel jazzmusici zowel het angstigste als het mooiste dat ze kunnen meemaken. De momenten waarop de kunde van de muzikant overgaat in iets ongekends, kunnen ongelooflijk spannend en opwindend zijn.

Rietblazer Anat Cohen leek zich daarvan bij haar optreden in het Bimhuis zeer bewust. De geboren Israëlische scheen het publiek voortdurend van de spontaniteit van haar muziek te willen overtuigen, terwijl toch tamelijk duidelijk was, dat Cohen in de eerste plaats een gehaaid performer is die de teugels niet te ver wil laten vieren. Haar vakmanschap is verbluffend, met vooral op klarinet een geweldige klank, en fantasie heeft ze ook. De moeilijkheid is nog die beide met elkaar in balans te brengen.

In de eerste set lukte het nog wel het publiek te laten geloven dat de band dikwijls onontgonnen terrein betrad. Vooral dankzij de soms geniale muzikale strapatsen van pianist Jason Lindner. Maar naarmate het concert vorderde, kon je je als toeschouwer steeds minder aan de indruk onttrekken dat de route naar die onverwachte zijpaden heimelijk zorgvuldig uitgestippeld en gerepeteerd was. Zeker in de tweede set kreeg de routine de overhand. De boeiendste stukken van Cohens meest recente plaat 'Claroscuro' waren toen al aan bod geweest. De muziek werd bevalliger, gladder. Dansjes, lachjes, kreetjes moesten anders doen denken, maar hier werd een eerder vertoond kunstje vertoond.

In technisch opzicht was het optreden uitmuntend, vaak zelfs spectaculair. Maar het was vooral ook buitenkant met weinig eigenheid. Wat Latin en Braziliaanse muziek, een mopje dubstep, dance, een Franse chanson, wat oude jazz, en verder flarden en vleugjes van allerlei. Door vaak het hoge register te kiezen en langgerekte noten te blazen simuleerde Cohen extase, maar voelbaar of geloofwaardig was die niet. Onsympathiek was het optreden niet per se, wel uit den treure beheerst. Eigenlijk leek het nog het meest op een machine die dolgraag menselijk wilde zijn.

Mischa Andriessen

14 maart 2013 Bimhuis Amsterdam

Theater

Burgerwacht Toneelgroep Maastricht *

Hoe verzin je het. Een stuk laten beginnen met de afloop, vervolgens laten zien hoe het zo ver heeft kunnen komen, zo'n proces ophangen aan een actueel motief, opgediend als misverstand, en dat laten bevolken door een ongeëvenaard stelletje minkukels, dat zijn eigen fatsoens- rakkerij niet kan bijbenen. Moet je daar Alan Ayckbourn voor heten?

De types die hij bij elkaar zet! Neem Hilda en Martin: veertigers, nog altijd aan elkaar vastgeplakte vrijgezelle broer en zus, zij in Jezus, hij op tuinkabouters. Of Ron, die de vermeende dief (én diens huisraad) van zijn heggenschaar in elkaar ramt, terwijl echtgenote Annelies de handel en wandel van de hele vinexwijk misprijzend bijhoudt. Of joviale Amy, die het met alle mannen aanlegt, omdat haar Gerard te sullig voor woorden is.

En alsof dat nog niet genoeg is voor een avondje blijspel, laat onze Engelse Molière de boel nog eigentijdser ontsporen door het zootje te infiltreren met vreemdelingenangst: "Ze hadden dat ijzeren gordijn nooit open mogen maken." In no time is er een dag en nacht patrouillerende burgerwacht. En een enorm hek om de hele wijk, een schandblok, pasjes en een dreigend verbod op alcohol.

Elke vondst om de bekrompenheid van de personages nog ridiculer te etaleren is goed voor een volgend lachsalvo, moet Ayckbourn hebben gedacht. 'Burgerwacht' ('Neighbourhood Watch' 2011) is niet geschreven om een sociaal fenomeen te ontrafelen, maar enkel en alleen om de lach. Te. Dat is dodelijk.

Ayckbourn ontneemt je vakkundig de kans om je in een van deze oenen te herkennen. En dus bijt het niet. Het is me een raadsel waarom Toneelgroep Maastricht dit stuk op het repertoire heeft genomen. Omdat een Ayckbourn geheid een publiekssucces is?

Het spelersmateriaal beschikt al evenmin over die komediekwaliteiten, die het geheel qua spel op een amusanter niveau kunnen tillen. Zelfs Jeroen van den Berg, in principe een heel goede blijspelregisseur, krijgt hen niet op het juiste peil van timing en tempo. Alleen Mieneke Bakker kan roddelaarster Annelies in toon en expressie soms net dat nodige venijnige dubbellaagje geven.

'Burgerwacht' is langdradig, voorspelbaar ook. Dat een homofobe Hilda later heimelijk lesbisch blijkt, voel je allang aankomen. Het is Ayckbourns vijfenzeventigste stuk, zelf wordt hij volgende maand vierenzeventig. Tijd om in te zien, dat het met zijn originaliteit gedaan is?

Hanny Alkema

T/m 14-4 in Bordenhal te Maastricht. Info: www.toneelgroepmaastricht.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden