Zwerven door het open veld, zonder plattegrond

Beeld ANP

In de afgelopen vijf jaar schotelden we u in de rubriek Het Mooiste Nederland een waaier aan routes voor. Vandaag laat Flip van Doorn de routebeschrijving thuis en gaat hij vrij wandelen buiten de gebaande paden.

Tegen beter weten in wil ik pionieren, zwerven. In Drenthe moet dat toch lukken, Als vertrekpunt kies ik de schaapskooi van Balloo. Mijn telefoon laat ik thuis, mijn tablet ook. Een horloge heb ik niet. Kaarten van de omgeving blijven op mijn werkkamer in een laatje liggen, naast mijn camera. Een rugzakje met wat mondvoorraad, twee flessen water, pen en papier, daarmee moet ik het doen. Mijn doel is een zwerftocht te maken over het Balloërveld. Ik laat me slechts leiden door mijn gevoel en door het terrein.

Het kost me niet veel moeite los te komen. Voor zover er markeringen voor wandelaars zijn, houden die zich bescheiden op de achtergrond. Ik oriënteer me op de zon, zet koers naar het noorden en volg in eerste instantie het fietspad dat parallel aan een smal weggetje tussen de essen door voert. Het zandpad dat niet veel verder afbuigt, leidt naar een van de mooiste plekjes die ik ken. Er staat een ruwe, granieten zuil, in de volksmond ‘de Stenen Kijkdoos’. Vier kijkgaten bieden zicht op de vier belangrijkste elementen in dit landschap: de esgronden, de heidevelden, een beekdal en het esdorp Rolde.

Bij het monument doorwaad ik de voorde door het nog prille Smalbroekerloopje. Er is ook een bruggetje, maar ik maak mezelf wijs dat ik over de keien door het zachtjes stromende water als een echte pionier de oversteek maak. Aan de overkant rest me slechts het zandspoor parallel aan het fietspad. Ten westen van me het drassige beekdal, naar het oosten koeien achter prikkeldraad. Het terrein en de inrichting ervan dwingen me naar het noorden te blijven wandelen.

Oost of west

Bij de buurtschap Ballooërveld steek ik de asfaltweg over en volg de Osdijk. Bij een splitsing moet ik kiezen tussen oost of west. Ik ga naar het oosten, een door bomen omzoomd asfaltweggetje waar zelden of nooit een auto overheen zal gaan. Nog een splitsing. Naar het noorden ziet de natuur er ruiger uit, dus die richting kies ik. Een veerooster, een bordje van Staatsbosbeheer dat waarschuwt afstand te houden van de runderen die het gebied begrazen. En nog een bordje. Een vertrouwd bordje, dit keer. ‘Vrij wandelen’, staat erop. Meestal staat er: ‘Vrij wandelen op wegen en paden’. Maar niemand heeft iets doorgekrast, weggeveegd of afgeplakt. Het staat er echt. ‘Vrij wandelen.’ Punt. Dat is mooi. Daar ben ik voor gekomen.

Het asfalt vertoont scheuren, plantjes worstelen zich erdoorheen naar het zonlicht. Naast het weggetje ligt een ven, libellen scheren laag over het water. De begroeiing wordt dichter, het asfalt verdwijnt onder een laagje zand en houdt uiteindelijk helemaal op. Een verweerd wandelbankje, de vage contouren van wat een pad zou kunnen zijn geweest en dan een maagdelijk veld. Het gras schiet hoog op, een rietkraag verklapt de ligging van nog een ven. Daar wil ik heen en dus ga ik erheen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Buiten-beeld

Mijn gevoel en het terrein hebben me samen naar een plek geleid waar orchideeën staan. Sommige verlept, andere in bloei. Mijn eerste reflex is een greep naar mijn camera, maar voor mijn hand de rits kan grijpen realiseer ik mij dat het vak in mijn rugzak leeg is. Dat simpele gegeven dwingt me op mijn knieën, dwingt me eens goed te kijken. Niet door de lens, in de wetenschap dat ik thuis de schoonheid kan herbeleven, maar nu, hier. De verfijnde tekeningen in paars tegen een roze achtergrond. Tientallen bloemblaadjes, elk blaadje een piepklein schilderijtje. Pas wanneer ik overeind kom, merk ik dat mijn knieën drijfnat zijn.

Drassig

Tot bij het ven kan ik niet komen, de bodem wordt te drassig. Ik buig af in de richting van een lange bomenrij, de natste plekken omzeilend. Daar bloeien nog veel meer orchideeën, en ook minder schreeuwerige types als klaver, boterbloem en vergeet-mij-niet. Een volgend veld is nog drassiger. Voorzichtig zoekt al dat water zich een weg naar de vennen, de beekjes. Hier ligt de oorsprong van het bekenstelsel. Kleine stroompjes vormen zich, snijden mij de pas af, dwingen mij naar de bosrand. Muggen, distels, braamstruiken, brandnetels.

De bebossing is dicht, lopen vrijwel niet te doen, wandelen al helemaal niet. Ik moet terug naar het veld. Een beetje houvast zou ik nu wel kunnen gebruiken. Al was het maar een wandelstaf, om te peilen waar ik droog kan staan. Via graspollen en boomwortels ploeter ik verder, mijn rechtervoet zakt weg. Natte sok. Dan, ineens, zie ik hoe het hoge gras is platgetrapt. Daar heeft eerder iemand gelopen. Een mens. Een wandelaar als ik, een zwerver die zich een weg zocht.

Een spoor.

De oorsprong.

Zo ontstaat een pad.

Iemand zoekt zich een weg, gaat waar het terrein dat toelaat. Een ander ziet het spoor en volgt het. Ik ga waar die ander ging, erop vertrouwend dat hij of zij een goede pionier, een betrouwbaar voorganger zal blijken. Het spoor door het hoge gras leidt mij via de minst drassige passages naar een deel van het terrein dat wat hoger ligt. Zand. Iets wat op een pad lijkt, wat even verder een echt pad wordt, een karrespoor. Daar staat weer zo’n bordje. ‘Vrij wandelen.’ Dit keer is het voor degenen die van de andere kant komen. Vanaf dit punt moet ik mij weer houden aan de loop van de paden. Afgezien van een natte rechtervoet heb ik het er op mijn korte pionierstocht goed van afgebracht. In de verte zie ik de kerktoren van Rolde. Ik weet weer waar ik ben.

De eerste wandelaar

Dit artikel is een ingekort fragment uit ‘De eerste wandelaar’, het nieuwe boek van Flip van Doorn, dat vandaag verschijnt. Van Doorn zwerft door het Nederland van eind 19de eeuw, waar monumentenzorg en natuurbescherming ontluiken en wandelpionier Jacobus Craandijk met zijn verslagen de basis legt voor het wandeltoerisme. jacobuscraandijk.nl

Mail & win

We verloten vijf exemplaren van ‘De eerste wandelaar’. Wilt u meedingen? Stuur voor 7 april een mail, met uw naam en adres, naar prijsvraag@thomasrap.nl o.v.v. ‘De eerste wandelaar’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden