Zwerfkinderen: nieuwe wezen van de islam

Afgekapte boomtakken', zo noemen Arabieren weeskinderen die aan hun lot zijn overgelaten. De 'boom' staat voor de grotere gehelen waarvan een mens vanaf de geboorte deel uitmaakt: gezin, familie, clan. Ze bieden aan het individu bescherming. Het is een ramp als die bescherming wegvalt. Volgens de overlevering was Mohammed een weeskind. Dat zou een van de redenen zijn waarom de islam gelovigen oproept weeskinderen te helpen, zeker ook tijdens de ramadan.

Maar wat is tegenwoordig een weeskind? Onlangs stond er in de krant Jakarta Globe een pleidooi om dat begrip te verruimen. Volgens de schrijfster, Lies Marcoes, een Indonesische activiste voor vrouwenrechten, lijkt het leven van veel andere kinderen precies op dat van wezen. Want ook hun ouders zijn spoorloos uit hun bestaan verdwenen, zelfs als ze nog leven. Als verschoppelingen leven die kinderen op straat. Ook zij zijn 'afgekapte boomtakken'. Marcoes noemt ze 'maatschappelijke wezen'.

Vaak tref je ze aan in leegloopregio's. Ooit gingen hun ouders in het buitenland als gastarbeider werken. Waarschijnlijk hoopten ze dat ze binnen afzienbare tijd zouden terugkeren. Zolang konden, dachten ze, grootouders of andere familieleden wel voor hun kinderen zorgen. Maar van die snelle terugkeer kwam niets terecht, de grootouders overleden en de andere familieleden emigreerden zelf ook. De kinderen hebben in zo'n geval het nakijken en moeten zichzelf redden. Volgens Marcoes daalt in die leegloopregio's de huwelijksleeftijd. Pubers zoeken vervangende ouders, desnoods in de vorm van een echtgenoot.

Egypte is een ander moslimland met veel 'maatschappelijke wezen'. Hun leven kreeg tijdelijk wat meer fleur door de revolutie van januari 2011. Een maatschappelijk werker vertelde dat later aan de krant Al-Ahram. Betogers tegen dictator Moebarak, soms afkomstig uit de deftigste buurten, bleven ineens net als de zwerfkinderen buiten overnachten, bijvoorbeeld op het Tahrirplein in Cairo. Het verhoogde het gevoel van eigenwaarde van de verschoppelingen. Ze hoorden er plotseling bij. Ze kregen zelfs het gevoel dat ze aan de betogers gastvrijheid verleenden, want de straat was hun domein, hun huis.

Niemand weet hoeveel van die kinderen rondzwerven in metropolen als Cairo, Jakarta of Karachi, alle drie goed voor zo'n twintig miljoen inwoners. Er zijn ook tussenvormen, dat maakt statistiek moeilijk. Sommige kinderen slapen nog wel thuis, maar brengen verder hun hele dag buiten op straat door, met handeltjes of een doos vol schoenpoetsgerei. Onderwijs krijgen ze niet. Voor zwerfkinderen is de stad een levensgevaarlijke savanne. De 'roofdieren' kunnen foute politie-agenten zijn, gewetenloze 'brave burgers' of andere zwerfkinderen. Het leidt allemaal tot barre vormen van misbruik. Vrijwilligersorganisaties ontplooien leuke initiatieven, maar die zijn een druppel op de gloeiende plaat.

Lies Marcoes vestigt haar hoop op een nieuw religieus bewustzijn. Daarin krijgen, als het aan haar ligt, straatkinderen en andere 'afgekapte takken' de rol van de wezen toebedeeld waarvoor de Koran het opneemt. Voor Marcoes staat de toekomst van de islam op het spel. Wanneer die godsdienst geen antwoorden formuleert op dit soort problematiek dan verliest ze haar essentie als 'godsdienst van rechtvaardigheid' en blijft er enkel een reeks van rituelen over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden