Zwemparadijs

Deze zomer gaan we zwemmen. Vandaag lekker buiten, in een Rijksmonument.

Een harmonieus familieuitje werd een bezoek aan het Openluchtbad Zwolle in de eerste decennia van zijn bestaan niet. Na de kassa gingen de dames linksaf en de heren rechtsaf. Toen J. G. Wiebenga begin jaren dertig het bad ontwierp, was gescheiden zwemmen nog heel gewoon. De gelauwerde architect maakte van de badinrichting aan de rand van de noordelijke wijk Wipstrik een perfect symmetrisch exemplaar. Het driehoekige terrein kreeg een centrale zichtlijn met aan beide zijden 50-meterbaden conform de olympische normen, twee ondiepe bassins van 30 meter lang en twee pierenbaden. Want ook de allerjongsten mochten zich tot ergens in de jaren zestig niet gemengd vermaken.

Eind juni anno 2015 krioelen op de ligweide die grenst aan de 30-meterbaden jongens en meisjes uitgelaten door elkaar. De grote vakantie is aangebroken, de zon schijnt. Wie op de brede grasstrook zou gaan graven, stuit zeer waarschijnlijk op Noordzeezand, weet Peter Haverkort, die deze zomer de scepter zwaait over het zwembad. De ligweide was in het oorspronkelijke ontwerp van Wiebenga een stadsstrand avant la lettre - compleet met parasols en ligstoelen. Daarvoor kwamen vanuit Scheveningen ettelijke vrachtwagens vol zand naar het openluchtbad dat

in mei 1933 in gebruik werd genomen - hoewel het nog niet helemaal af was. Een praktische maatregel van het stadsbestuur, dat vreesde voor de ziekte van Weil in de stadsgrachten waar toen nog baantjes werden getrokken.

Het zwembad doet vandaag de dag verrassend fris aan. J.G. Wiebenga - vaandrager van het Nieuwe Bouwen - was zijn tijd dan ook ver vooruit. Geen onnodige opsmuk, maar functionaliteit, transparantie en symmetrie, die bij de renovatie drie jaar geleden volledig werd hersteld. Daardoor is het er nog altijd aangenaam toeven, hoewel tegenover de hoofdingang - waar eens weilanden waren - een razend drukke doorgaande weg is gekomen. "Merk je niks van", zegt Peter Haverkort. En zo is het. Met dank ook aan de bomen die het complex omzomen. Ze groeiden uit tot groene bakens van rust, die qua hoogte de duikplanken overtreffen.

De drie ranke springtorens bij het diepe vrouwenbassin kwamen er overigens pas in 2012. Hun minimalistische betonconstructie - een specialiteit van Wiebenga - werd destijds niet vertrouwd. Onderzoek van de Technische Universiteit Delft bewees uiteindelijk het tegendeel. Zodoende kwamen ze er alsnog, een eerbetoon aan de visionaire bouwmeester.

Het had niet veel gescheeld of zijn creatie was na de zomer van 1991 voorgoed gesloten. Door concurrentie van de gratis recreatieplassen waren de bezoekers-aantallen aanzienlijk teruggelopen, en moesten er bakken geld bij. Slopen die handel, besloot de gemeente. De locatie van het bad, dat vooral in de jaren vijftig hoogtijdagen beleefde, leek de perfecte plek voor kantoren.

Die kwamen er niet. De liefde van de Zwollenaren voor hun bijzondere bad bleek toch diep te zitten. Nadat in september de poort werd vergrendeld, knipten zij gaten in het hekwerk en hielden in caravans en tenten het complex drie maanden bezet.

De onconventionele krakersactie, die zorgde voor landelijke media-aandacht, resulteerde het jaar daarop in de oprichting van de Vereniging Openluchtbad Zwolle. Voor 1 gulden mocht die de zwemrichting van de gemeente huren op voorwaarde dat ze haar zelf zou exploiteren.

Dankzij een van meet af aan geslaagd staaltje burgerparticipatie ligt het zwembad er ook deze zomer weer blakend bij. Vanmiddag maken twee mannen de kleuterbassins brandschoon, en twee moeders melden zich om als toezichthouders de professionele badjuf bij te staan.

De 5000 verenigingsleden die met hun abonnementen het bad van inkomsten voorzien, zijn verplicht de harde kern van circa zestig vrijwilligers jaarlijks zes uur bij te staan. Daarvoor is er bezieling genoeg, zegt Haverkort. "Jong en oud komen hier door de familaire sfeer graag, en iedereen voelt zich daarom verantwoordelijk."

Mocht de animo ooit teruglopen, dan is het gevaar van sluiting geweken: het bad blijft behouden. In 1994 kreeg het dankzij een initiatief van een van de actievoerders de status van rijksmonument. "Het is waarschijnlijk het enige tamelijk ongeschonden openluchtbad in de vormentaal van het Nieuwe Bouwen in Nederland", oordeelde de monumentencommissie. "En daarmee in architectonisch en cultuurhistorisch opzicht van belangrijke waarde."

Meer info:

Op 12 september doet het openluchtbad mee aan de Open Monumentendag, dat is een dag voor de beëindiging van het zwemseizoen 2015.

openluchtbad-zwolle.nl

Uw zwemtips

Misschien wel het mooiste zwembad van Nederland: Bosbad Lunteren, midden in de bossen. Vriendelijk personeel, heerlijk verwarmd water, mooi aangelegde tuinen.

We waren aangenaam verrast toen wij het Ermerstrand (dicht bij Coevorden) bezochten. Een recreatieplas met witte stranden, een paintballeiland, visstek en een waterskigebied. Zie ermerstrand.nl.

Ik heb Bussloo ontdekt, tussen Deventer-Zutphen-Apeldoorn. Laat u niet afschrikken door de term 'recreatieplas', het is zo groot dat iedereen er z'n plek kan vinden.

Heeft u ook zwemtips? Stuur ze naar zomertijd@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden