Review

Zweet en zwoegen

Vroeger was de clichématig geschreven 'Snelle Jelle'-reeks van Ad van Gils het enige wat op het gebied van kinderboeken over voetbal bestond. De laatste jaren kwam daar verbetering in, met bijvoorbeeld de prentenboeken 'Goal!' (1994) en 'Spil en Spits' (1996) van het Zweedse duo Lasse Anrell en Mati Lepp, waarin een knulletje van een jaar of zes op voetbal gaat.

Een nieuw prentenboek over voetbal is 'Doelpunt!' van de Britse illustrator Colin McNaughton. Hierin komen dezelfde personages voor als in 'Maar opeens...' (1994): het varkentje Olivier en de grote boze Wolf die hem steeds belaagt. En ook nu is het de wolf die telkens het onderspit delft. McNaughton moet in dit boek niet zozeer geïnspireerd geweest zijn door het voetbalspel, als wel door jongetjes die dag en nacht leven met de bal: ze móeten altijd en overal voetballen, die voeten gaan vanzelf hun eigen gang, ook waar het niet kan en mag. Zo'n jochie is Olivier, en McNaugton tekent hem als een mollig ventje dat goed kan hooghouden en een prachtige omhaal maakt. Hij dribbelt door de supermarkt, fantaserend dat hij Cruijff en Romario dolt, en heeft niet in de gaten dat hij een spoor van brokken achter zich laat. Een komisch verhaal, tikkeltje griezelig, met stripachtige vaart getekend.

Voor kinderen tussen zeven en tien jaar kwamen er verhalen als 'Alleen maar voetbal' (AVI-8, 1995) van Kirsten Boie, en 'Goal!' (AVI-6, 1996) en 'Aanvallen!' (AVI-6, 1997), beide van Vivian den Hollander.

In 'Goal!' wordt Tim met zijn team kampioen bij de F-jes en mag hij thuis met zijn bal een ruitje intrappen omdat zijn ouders de huissleutel vergeten zijn. Het werd genomineerd door de Kinderjury 1997 van 6-9 jaar. In het recent verschenen vervolg, 'Aanvallen!' doet Tim mee met schoolvoetbal, waarin ook 'meiden' meespelen, leert hij een beroemde voetballer kennen, en viert zijn club het 60-jarig bestaan. Allemaal uit het leven gegrepen, herkenbare, onschuldige en wensvervullende kindervoetbalcultuur.

Voor pubers verscheen echter nooit eerder een goede voetbalroman, daarvoor moet je kennelijk eó verstand van voetbal hebben én van schrijven: een uiterst zeldzame combinatie. Toch is er nu een uitstekende voetbal(jeugd)roman verschenen van een auteur die beide disciplines in zich verenigt: 'Spel zonder bal', van de Fransman Jean-Noël Blanc.

De ik-figuur is een veelbelovende 17-jarige jeugdspeler, zojuist door een Franse topclub gehuurd van Paris Saint-Germain. Hij is een balgoochelaar, die van technische hoogstandjes houdt, niet van beuken. Het verhaal speelt zich binnen twee uur af in het Nou Camp stadion van Barcelona, tijdens een Europacupfinale tussen die Franse topclub en het favoriete Juventus. De ik-figuur zit nagelbijtend van de stress op de reservebank - in de slotfase mag hij invallen - en tussen het minutieuze verslag van de wedstrijd door zijn flashbacks over zijn (voetbal)verleden gemonteerd en tv-commentaren. Alle spelers zijn verzonnen; of er gelijkenis is met bestaande spelers kan ik niet beoordelen, wel dat zowel verslagen als flashbacks met precisie en verbeeldingskracht geschreven zijn, even laconiek als gedreven.

Het is genieten van het taalgebruik. Blanc strooit wel met clichés als 'de menigte ging uit zijn dak', 'flitsende tegenaanval' en 'paniek in de tent', maar het meeste is beeldende voetbaltaal: 'uitschuifbare verdedigersbenen', 'het spel gaat fonkelen', 'de ruimte in duiken', 'de lat scheren', 'handschoenen van haaienleer', hetgeen ongetwijfeld mede de verdienste van de vertaler is. Soms vergelijkt hij voetbal met muziek: 'Juventus is van plan het adagio te spelen', soms, in de tv-commentaren, met oorlog: 'loopgravengevechten' en 'heldhaftig verzet'.

De ik-figuur is een held in spe: rijk en met de schijnwerpers op zich gericht; maar als een echte held moet hij ervoor door het slijk: angst en pijn, zweet en zwoegen, stress en vernedering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden