column

Zweepslagen in Haydn en Mahler

Daniele Gatti. Beeld TRBEELD

Vorig jaar op 9 september werd Daniele Gatti officieel verwelkomd als zevende chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest. Donderdag begon hij er aan zijn tweede seizoen, met de Vierde van Mahler. 

Begin januari volgt dan meteen Mahlers Eerste. Dat betekent dat Gatti, nauwelijks een jaar in functie, bijna alle Mahler-symfonieën al bij het Concertgebouworkest gedirigeerd heeft. Alleen de Zevende en de Achtste ontbreken nog. Opvallend en bijzonder, want de Mahler-symfonieën waren bij het Concertgebouworkest altijd voor de chef gereserveerd.

Opvallend was ook dat Gatti een symfonie van Haydn aan Mahler vooraf liet gaan. En zo'n goeie Haydn bovendien. Gatti's voorganger Mariss Jansons zadelde Haydn op met een funest soort legato, waardoor alle haydneske eigenheid werd gladgestreken. Zo niet bij Gatti. In de Parijse symfonie nr. 82 (met als bijnaam 'De beer') gaf hij het orkest de tegendraadse Haydn-houding terug die het onder Nikolaus Harnoncourt in de jaren '90 ontwikkelde. 

Haperende hoorns

Het was beslist een klein wondertje om mee te maken hoe Gatti met hele vloeiende bewegingen de scherpe stekeligheden van Haydn reliëf gaf en sforzandi als zweepslagen realiseerde. Op wat haperende hoorns na was dit een model-uitvoering, geheel in de vibrato-arme stijl van de periode en met een klassieke orkestopstelling waarin eerste en tweede violen tegenover elkaar zaten - zoals het hoort.

En dan Mahlers Vierde. Dat die eigengereid zou klinken stond na de eerdere, vaak omstreden Mahlers van de Italiaan wel vast. Twee maanden geleden liet Gatti tijdens de masterclass die hij jonge dirigenten gaf al wat los over zijn kijk op deze symfonie. De Vierde wordt meestal gezien als de minst revolutionaire van de negen, maar die aanname werd door Gatti voortvarend naar de filistijnen geholpen. 

In het eerste deel, als Mahler zijn thema's en motieven heeft geëxposeerd en ermee gaat stoeien, liet Gatti horen hoe modern deze partituur is en hoe die zweepslagen van Haydn in Mahler terugkomen. De opbouw en de detailwerking waren weer geweldig gattiaans. Je hoort en ziet hoe Gatti geniet van een schijnbaar onopvallend piccolootje of een onverwachte frase in de tweede violen. En nu maar wachten op de Eerste, de Zevende en de Achtste.

Glorieuze directies

Die Achtste zal dan waarschijnlijk in 2020 op het programma staan, als er in het Concertgebouw opnieuw een groot Mahler Festival georganiseerd gaat worden. In datzelfde jaar wacht Gatti overigens een nog grotere taak, omdat hij die zomer in Bayreuth een nieuwe enscenering van Wagners 'Der Ring des Nibelungen' gaat dirigeren. Voor de cyclus van vier opera's worden vier vrouwelijke regisseurs geëngageerd, van wie er eentje al vaststaat: achterkleinkind Katharina Wagner.

Na Gatti's glorieuze directies van 'Parsifal' is hij dus teruggevraagd in Bayreuth voor de Mount Everest voor elke dirigent. Hij zal de eerste Italiaan zijn die de cyclus naar verwachting vier jaar achtereen zal dirigeren. Giuseppe Sinopoli, op wie Gatti qua stijl wel wat lijkt, kon in Bayreuth slechts één jaar (2000) een hele 'Ring' dirigeren, omdat hij het jaar daarop plotseling overleed. Zelfs de legendarische Arturo Toscanini dirigeerde nooit een 'Ring' in Bayreuth. Gatti kijkt zijn gloriejaren dus in de ogen. Een Mahler-cyclus in Amsterdam en een Wagner-cyclus in Bayreuth. Veel hoger kom je niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden